Khi hệ thống loa phải “biến mất” khỏi camera & Cách dBTechnologies giải bài toán âm thanh truyền hình trực tiếp với VIO

Có một điều khá thú vị trong các hệ thống âm thanh dành cho truyền hình trực tiếp: một hệ thống tốt được tin dùng đôi khi lại là hệ thống mà khán giả gần như không nhìn thấy. Dự án mới của dBTechnologies tại Coloneum, Cologne là một ví dụ rất rõ với hơn 50 loa VIO được triển khai nhưng toàn bộ hệ thống gần như “biến mất” khỏi khung hình.

Khi xem một chương trình truyền hình trực tiếp, chúng ta thường quan tâm đến sân khấu, ánh sáng, màn hình LED hay những gì đang diễn ra trước camera. Rất ít người để ý rằng phía sau những hình ảnh đó là một bài toán âm thanh cực kỳ phức tạp.

Một chương trình live trên truyền hình không đơn giản là dựng một hệ thống loa PA thật lớn rồi bật lên. Âm thanh phải đủ mạnh và đồng đều cho hàng nghìn khán giả trong trường quay. Tín hiệu dành cho broadcast lại phải được kiểm soát theo một tiêu chuẩn khác. Micro của người dẫn chương trình, thí sinh và đặc biệt là ban giám khảo phải hoạt động ổn định. Chưa kể hàng chục camera luôn thay đổi góc quay, đồng nghĩa với việc loa, subwoofer, monitor và hệ thống dây dẫn đều phải được cân nhắc để không trở thành một phần của hình ảnh trên sóng.

Đó chính là lý do tôi thấy dự án mà dBTechnologies vừa triển khai cùng MMC Studios tại Coloneum, Cologne là thật sự đáng chú ý.

Truyền hình thay đổi cách thiết kế loa PA

Trường quay này có sức chứa 1.315 khán giả. Trong chương trình, ban nhạc có những phần biểu diễn trực tiếp, headset microphone và handheld microphone được sử dụng đồng thời, trong khi micro của các thành viên ban giám khảo được mở liên tục.

Chỉ riêng chi tiết cuối cùng đã tạo ra một bài toán khá khó cho hệ thống PA. Micro luôn mở đồng nghĩa với việc kỹ sư âm thanh phải đặc biệt quan tâm đến gain-before-feedback. Khi tăng âm lượng hệ thống, khoảng cách giữa mức tín hiệu mong muốn và ngưỡng feedback trở nên cực kỳ quan trọng.

Nhưng ở đây lại có thêm một vấn đề: không được đặt loa và subwoofer trên sàn. Vì vậy, dBTechnologies và MMC Studios lựa chọn một hướng khá triệt để: treo toàn bộ hệ thống âm thanh.

Theo tôi, đây mới là điểm thú vị nhất của dự án. Không phải đơn giản là “dùng nhiều loa VIO”, mà là cách toàn bộ hệ thống được thiết kế ngay từ đầu xoay quanh những hạn chế của một trường quay truyền hình.

Hơn 50 loa VIO nhưng người xem gần như không thấy

Hệ thống sử dụng 24 loa VIO L1610 cho vùng phủ chính, chia thành ba cụm line array. Khu vực khán đài và các vùng xung quanh được bổ sung thêm 26 loa VIO L1608, chia thành sáu cụm array ngắn. Ngoài ra còn có 4 loa VIO X310 dạng point-source và 4 loa VIO X205 đảm nhiệm vai trò delay. Trên sân khấu, hệ thống sử dụng thêm 6 loa VIO W12 cho monitoring.

Và phần đáng chú ý nhất nằm ở phía trên: 8 loa sub VIO S118 tạo thành cụm subwoofer trung tâm được treo trên cao.

Tổng thể cấu hình này cho thấy một tư duy khá khác so với cách chúng ta thường hình dung về một hệ thống PA cho sự kiện.

Thông thường, subwoofer được đặt trên sàn vì đây là vị trí thuận tiện và hiệu quả cho nhiều ứng dụng. Monitor wedge cũng vậy. Nhưng với truyền hình, mặt sàn lại là một “vùng nhạy cảm” vì nó nằm trong tầm nhìn của camera.

Do đó, vấn đề ở đây không còn đơn thuần là “loa đặt ở đâu để nghe tốt”, mà là: Loa đặt ở đâu để nghe tốt, dễ kiểm soát feedback, phủ đều khán giả và đồng thời không xuất hiện trên sóng truyền hình?

Và đây quả là một bài toán thiết kế hệ thống hóc búa đúng nghĩa!

“Ngôi sao” của hệ thống: cụm 8 VIO S118

Nếu phải chọn một chi tiết đáng nói nhất trong cấu hình này, tôi sẽ chọn cụm 8 loa sub VIO S118. Hệ subwoofer này được bố trí thành một cụm trung tâm theo dạng vòng cung. Tùy vị trí, cấu hình có thể được thiết lập đối xứng hoặc bất đối xứng để kiểm soát hướng phát của năng lượng tần số thấp.

Điều này cho thấy cách tiếp cận của đội ngũ kỹ thuật không chỉ là “treo sub lên cho khỏi vướng” mà còn sử dụng cụm sub làm tham chiếu âm học cho toàn hệ thống.

Ông Jochen Gotzen giám đốc kỹ thuật của dBTechnologies cho biết, cụm sub này là “điểm khởi đầu” của cả hệ thống, các hệ loa thành phần còn lại được căn chỉnh về thời gian và pha theo cụm sub, sau đó lựa chọn crossover phù hợp để toàn bộ hệ thống hoạt động đồng pha. Khi hoàn thành bước này, không chỉ bass nghe chắc hơn mà khả năng định vị âm thanh được cải thiện và gain-before-feedback cũng tăng lên đáng kể.

Và với một chương trình có micro ban giám khảo mở liên tục, đây là lợi ích rất thực tế chứ không phải một thông số kỹ thuật để đưa vào brochure.

EASE Focus: thứ khán giả không nhìn thấy nhưng quyết định chất lượng âm thanh

Một điểm khác tôi đánh giá cao là đội ngũ MMC không chờ đến ngày lắp đặt thiết bị mới bắt đầu “nghe thử rồi chỉnh”. Từ trước đó, Martin Antulov và Marius Dimke đã sử dụng EASE Focus để mô phỏng hệ thống. Nhờ đó, độ phủ, mức âm thanh và đáp tuyến tần số được tính toán ngay trên mô hình trường quay. Góc treo và hướng của từng hệ thống cũng được xác định trước.

Điều này nghe có vẻ rất bình thường với những dự án PA chuyên nghiệp, nhưng thực tế đây lại là một trong những khác biệt lớn giữa một hệ thống được thiết kế và một hệ thống chỉ được lắp đặt.

Với một chương trình truyền hình trực tiếp, việc mang thiết bị vào trường quay rồi thử từng vị trí gần như không phải lựa chọn tốt bởi thời gian triển khai có hạn và không gian có nhiều camera và thiết bị sản xuất, mọi thay đổi đều có thể ảnh hưởng đến tiến độ chung. Vì vậy, càng nhiều vấn đề được giải quyết trên máy tính trước khi thiết bị xuất hiện trong trường quay thì càng tốt.

Mỗi loa có DSP riêng, và đó là một lợi thế lớn

Một yếu tố khác giúp cấu hình này trở nên linh hoạt là kiến trúc active của dòng VIO.

Toàn bộ hệ thống được kết nối thông qua Aurora Net và truyền tín hiệu qua A2Net dự phòng. Mỗi loa có DSP tích hợp, vì vậy không cần phải xây dựng thêm một lớp xử lý bên ngoài chỉ để quản lý từng hệ thống loa. Kỹ thuật viên có thể theo dõi từng loa, nhóm loa theo khu vực, chỉnh delay, EQ và giám sát hệ thống thông qua mạng.

Điều này đặc biệt hữu ích khi một hệ thống có nhiều lớp như dự án này, trong đó main array, outfill, delay và point-source không còn là những “hệ thống riêng lẻ” mà có thể được quản lý như những thành phần của một hệ thống âm thanh duy nhất.

Và theo tôi, đây mới là giá trị lớn nhất của việc sử dụng một hệ sinh thái loa có đặc tính âm học nhất quán.

Đây mới là “âm thanh vô hình” mà truyền hình cần

Tôi nghĩ dự án tại Coloneum là một ví dụ khá tốt cho xu hướng “invisible PA”; hệ thống âm thanh được thiết kế để hoàn thành nhiệm vụ nhưng hạn chế tối đa sự hiện diện về mặt hình ảnh.

Và điều này có thể sẽ ngày càng phổ biến khi các chương trình truyền hình, gameshow, talent show và live broadcast sử dụng ngày càng nhiều camera, góc máy rộng và các hệ thống XR/virtual production.

Trong bối cảnh đó, kỹ sư âm thanh không còn chỉ cần trả lời câu hỏi: “Loa nào nghe hay nhất?” Mà phải trả lời một loạt câu hỏi khác:

Loa ở đâu? Treo thế nào? Phủ đến đâu? Delay bao nhiêu? Pha ra sao? Có lọt vào camera không? Có ảnh hưởng đến broadcast không? Và quan trọng nhất – hệ thống có còn đủ gain-before-feedback khi tất cả micro cùng hoạt động?

Đó là lý do tôi cho rằng cấu hình dBTechnologies VIO tại Cologne đáng để tham khảo và học hỏi. Đó không phải một hệ thống “khủng” chỉ vì số lượng loa lớn mà giá trị nằm ở việc toàn bộ hệ thống được thiết kế như một thể thống nhất, từ mô phỏng EASE Focus, cụm sub flown, căn chỉnh thời gian/pha cho đến DSP và network control.

Và cuối cùng, điều thú vị nhất là: khán giả có thể sẽ chẳng nhìn thấy hệ thống này trên màn hình. Nhưng nếu họ ngồi trong trường quay và nghe thấy âm thanh mạnh, đều, rõ ràng, không bị feedback và không cảm nhận được sự khác biệt giữa các vùng phủ thì có nghĩa là hệ thống đã làm xuất sắc công việc của mình.

Phân phối: CK Audio.

Ảnh: MMC Studios. Nguồn: dBTechnologies