[Đằng sau sân khấu] Làm nghề vì đam mê hay chỉ để được gọi là “kỹ sư âm thanh”?

Ngành âm thanh, đặc biệt là kỹ thuật âm thanh sự kiện, đang trở thành một lĩnh vực thu hút đông đảo bạn trẻ. Dưới ánh đèn sân khấu, những dàn âm thanh “khủng”, vị trí FOH (Front of House) đầy quyền năng, tất cả tạo nên một sức hút khó cưỡng. Sự tò mò và mong muốn theo đuổi đam mê là điều đáng quý, một điểm khởi đầu tích cực cho bất kỳ con đường sự nghiệp nào.

Tuy nhiên, từ góc nhìn của một người đã gắn bó với nghề hơn hai thập kỷ, tôi nhận thấy một xu hướng đáng lo ngại đang dần len lỏi: Liệu chúng ta đang thực sự tìm kiếm sự tinh thông trong nghề, hay chỉ khao khát cái “mác” kỹ sư âm thanh?

Vấn đề: “Cái mác” lấn át “Nội dung”

Không phải ai cũng sẵn lòng dấn thân vào hành trình học hỏi gian nan, rèn luyện kỹ năng và đối mặt với những thách thức phức tạp của nghề. Thay vào đó, có một bộ phận chỉ muốn “đóng vai” người làm nghề, thích thú với vẻ hào nhoáng bên ngoài mà bỏ qua chiều sâu kiến thức cần có. Điều này thể hiện qua những tình huống rất thường thấy:

• Vội vàng khẳng định thành quả: Một micro vừa “có tiếng” đã vội vàng kết luận “xong việc” mà quên đi các bước quan trọng như căn chỉnh Gain hợp lý, xử lý EQ, Dynamic Processing, hay kiểm soát feedback ringing hiệu quả. Việc này không chỉ thể hiện sự thiếu chuyên nghiệp mà còn tiềm ẩn nguy cơ phá hỏng trải nghiệm âm thanh của khán giả.
• Hình ảnh vượt xa thực tế: Đăng tải hình ảnh tại vị trí FOH hay Monitor Mixer, tay đặt lên bàn trộn, nhưng thực tế chỉ là học việc và chưa nắm vững cả routing cơ bản của hệ thống.
• Nhận vơ danh xưng: Tự nhận là “kỹ sư âm thanh” chỉ sau một vài lần “đi show cho vui”, dù chưa thực sự hiểu rõ sơ đồ signal flow của hệ thống mình đang “đứng chung”.

Đây không phải là lời chỉ trích những người mới chập chững vào nghề. Ai cũng bắt đầu từ con số 0, và việc chia sẻ kinh nghiệm là hoàn toàn cần thiết. Vấn đề cốt lõi không nằm ở tuổi nghề, mà ở tâm thế học hỏi, thái độ cầu tiến và tinh thần trách nhiệm.

Thiếu trách nhiệm: Những câu chuyện thường ngày

Sự thiếu chuyên nghiệp và trách nhiệm có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, đôi khi hủy hoại cả một đêm biểu diễn. Tôi đã chứng kiến rất nhiều trường hợp:

• Thụ động trong vai trò Monitor Engineer: Được giao nhiệm vụ căn chỉnh monitor nhưng lại không biết input nào thuộc về ca sĩ, hay không chủ động gắn bodypack, đeo tai nghe để kiểm tra âm thanh trực tiếp trên sân khấu. Việc chỉ hỏi “anh/chị ca sĩ có ổn không?” mà không tự kiểm tra là một sự thiếu sót lớn. Một monitor engineer giỏi phải là “đôi tai” thứ hai của nghệ sĩ trên sân khấu.
• Bỏ bê vai trò A2: Kỹ thuật viên A2 có vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị và kiểm tra thiết bị. Việc không test dây, không kiểm tra pin micro, hay vắng mặt tại side stage trong buổi soundcheck để đi uống cà phê là biểu hiện của sự thiếu ý thức trách nhiệm.
• Đổ lỗi cho thiết bị, cho người khác: Khi mic bị hú ở FOH, thay vì tìm hiểu nguyên nhân gốc rễ (có thể do Gain, EQ, hay vị trí micro), lại vội vàng đổ lỗi cho Monitor. Khi ca sĩ không nghe rõ IEM, lại khẳng định là do “IEM hư” mà không nghĩ đến routing sai hay gain quá yếu.

“Cái gì cũng đổ thừa cho thiết bị, cho người khác. Không bao giờ nhìn lại mình làm gì sai.” Đây chính là rào cản lớn nhất ngăn cản sự tiến bộ của bất kỳ người làm nghề nào. Thiết bị dù hiện đại đến đâu – mixer DiGiCo, Yamaha, Shure Axient – cũng chỉ là công cụ. Người sử dụng công cụ mới là yếu tố quyết định chất lượng cuối cùng của buổi biểu diễn.

Tôi từng chứng kiến người đứng bàn DiGiCo không biết save scene, người chỉnh Yamaha không hiểu sự khác biệt giữa Analog Gain và Digital Trim, hay người dùng hệ thống micro Shure Axient lại nghĩ “tất cả mic đều auto không hú”. Những thiếu sót này không có gì đáng xấu hổ nếu bạn đang trong quá trình học. Nhưng nếu không chịu học, chỉ thích “đi show cho vui” hay thể hiện, thì hệ quả tiêu cực sẽ sớm xảy ra.

FOH không phải chỗ để “chơi”

Vị trí FOH không phải là nơi để thể hiện cái tôi cá nhân, hay đơn giản là “làm đại cho xong”. FOH là nơi giữ nhịp cho hàng ngàn, hàng vạn khán giả, là cầu nối cảm xúc giữa nghệ sĩ và người nghe. Một sai sót nhỏ cũng có thể làm “hỏng” cả một đêm diễn, hủy hoại cảm xúc của khán giả và làm mất niềm tin của nghệ sĩ vào đội ngũ kỹ thuật. Ca sĩ hát xong xuống không muốn nói chuyện với kỹ thuật viên, đó chính là thước đo thất bại rõ ràng nhất.

“Kỹ sư âm thanh giỏi là người làm xong show, đứng phía sau sân khấu, và mọi người chỉ nói một câu: ‘Nghe đã thiệt.’ hay ‘nghe hay quá anh’, hay chỉ đơn giản nhìn nhau cười một cái cũng là vui rồi.” Đó mới là giá trị thực sự của sự cống hiến. Làm nghề không phải để nổi bật bằng cái mác, mà để không bị nhắc tên vì sai lầm, để tạo ra trải nghiệm âm thanh tuyệt vời một cách lặng lẽ.

Lời kết: Học để hiểu sâu, làm kỹ và chịu trách nhiệm

Nếu bạn thực sự yêu nghề âm thanh, hãy học hỏi không ngừng.

• Học từ người đi trước, từ sách vở, từ các khóa đào tạo chuyên sâu.
• Học từ những lần làm sai, từ những thất bại. Đừng ngại hỏi, đừng sợ sửa lỗi.
• Học để biết Gain đúng là gì, để hiểu vì sao ca sĩ không nghe chính mình trong tai.
• Học để nhận ra rằng nếu khán giả chán nản, có thể một phần lỗi nằm ở mình.

Không ai đòi hỏi bạn phải giỏi ngay lập tức nhưng đừng lười biếng, và đừng “diễn”. Làm nghề âm thanh là một hành trình dài của việc hiểu sâu, làm kỹ, và chịu trách nhiệm đến cùng. Hãy để đam mê dẫn lối bạn đến sự tinh thông, chứ không phải chỉ là một danh xưng hào nhoáng.

Nguồn: Leo Ngo