Dây dẫn và cách phân loại dây dẫn

Khái niệm dây dẫn trong hệ thống hi-fi mà chúng ta bàn sau đây giới hạn ở các loại dây nối tín hiệu mức thấp và mức cao giữa các thiết bị trong bộ dàn với nhau. Trong thực tế, ta có thể tạm phân loại như sau:

Dây tín hiệu (Interconnect): Dây tín hiệu có nhiệm vụ chuyển tải các mức tín hiệu mức thấp (thường từ vài milivolt đấn vài volt) giữa các thiết bị nguồn (đầu đĩa than, đầu CD, tuner, đầu băng) với DAC, preampli, và giữa preampli tới ampli công suất.

 Phân loại dây tín hiệu:

– Dây tín hiệu không cân bằng (Unbalanced Interconnect): Thường có 2 lõi và có đầu cắm kiểu RCA (bông sen). Nó còn được gọi là dây tín hiệu single-end.

– Dây tín hiệu cân bằng (Balanced Interconnect): Có 3 lõi dây, và sử dụng đầu nối kiểu XLR. Nó thường dùng cho các thiết bị có đầu vào và đầu ra cân bằng.

– Dây tín hiệu digital (Digital Interconnect): Là một dây tín hiệu đơn truyền tín hiệu digital, thông thường từ CD transport hoặc các nguồn digital khác tới bộ xử lý digital. Dây digital có loại làm bằng kim loại (coaxial) và loại làm bằng plastic hoặc hữu cơ (optical).

Dây loa (Speaker Cable): dây loa có nhiệm vụ chuyển tải các tín hiệu mức cao (vài đến và trăm volt) từ ampli đến hệ thống loa.

Phân loại dây loa:

– Dây loa đơn (còn gọi là single-end): mỗi đầu chỉ có 2 cọc đấu, đây là kiểu phổ biến nhất hiện nay.

– Dây loa bi-wire, tri-wire: mỗi đầu có 2 hoặc 3 cặp cọc đấu, dùng cho các loa có thể đấu 2 hoặc 3 đường tiếng độc lập.

Dây loa có nhiều kiểu đầu cắm như: đầu kim thẳng, đầu kim cong, bắp chuối, càng cua…trong đó đầu bắp chuối và càng cua là phổ biến nhất trong các loại dây cao cấp. Nếu không có yêu cầu tháo ra tháo vào nhiều, bạn có thể dùng dây loa trần để vặn trực tiếp vào cọc ampli và cọc loa cũng rất tốt.

Cấu tạo của dây tín hiệu và dây loa

 Dây loa Analysis plus Oval12

Dây tín hiệu Analysis Plus – Oval IW

Dây loa và dây tín hiệu thường gồm 3 thành phần: sợi dẫn, điện môi (chất cách điện) và đầu cắm.

• Sợi dẫn có tác dụng truyền tín hiệu.
• Điện môi là lớp chất cách điện bọc quanh các sợi dây dẫn và vỏ ngoài.
• Đầu cắm là đầu nối giữa dây và thiết bị âm thanh.

Những thành phần này tập hợp với nhau tạo thành cấu trúc vật lý gọi là cấu hình dây. Mỗi thành phần đều có ảnh hưởng tới đặc tính âm thanh của dây.

   Sợi dẫn thường làm từ đồng hoặc bạc. Trong đó đồng sẽ đỡ bị oxi hoá, đảm bảo cho lõi dây giữ được khả năng truyền dẫn ổn định.Dây làm từ bạc thường đắt hơn dây đồng, nhưng bạc cũng có ưu điểm của mình. Mặc dù tính dẫn điện của bạc chỉ cao hơn đồng chút xíu, nhưng bạc ít bị oxi hóa hơn đồng.

  Điện môi là chất cách điện bao bọc quanh sợi dẫn. Chất điện môi có hấp thụ năng lượng, người ta gọi đây là hiện tượng hấp thụ của điện môi. Trong dây dẫn, hiện tượng hấp thụ năng lượng của chất điện môi có thể làm ảnh hưởng đến tín hiệu. Vì thế, chất điện môi có tác động lớn đến âm thanh của dây dẫn và mỗi chất điện môi lại có ảnh hưởng khác nhau. Dây dẫn bình dân thường dùng loại nhựa rẻ tiền làm chất điện môi. Còn dây tốt hơn thường dùng polyethylen. Tốt nhất là dây dùng polypropylene hoặc thậm chí là teflon. Vài công ty đã chế tạo ra một chất liệu gần như không khí để làm chất cách điện (tất nhiên chất cách điện tốt nhất là chân không). Có những hãng thì bơm không khi vào chất điện môi để tạo ra một hợp chất chứa nhiều không khí.

  Đầu cắm là một phần của dây dẫn. Các đầu cắm tốt sẽ làm âm thanh của dây hay lên nhiều. Người dùng luôn muốn đầu cắm của dây tiếp xúc rộng và chặt với ổ cắm của thiết bị. Một vài loại đầu RCA đôi khi có những khe nhỏ ở giữa chân cắm để nâng cao khả năng tiếp xúc với ổ cắm. Phần lớn các đầu cắm RCA cao cấp thường làm bằng đồng thông thườmg có pha một chút đồng thau để tăng cường độ cứng cho chất liệu. Hợp kim này thường được mạ bằng ni-ken, sau đó mạ vàng để tránh oxi hoá. Ở một số đầu cắm khác, vàng được mạ trực tiếp lên đồng thau. Các chất liệu để làm đầu cắm còn có vàng và rô-đi.

Đầu cắm RCA và đầu cắm loa được hàn trực tiếp với lõi dây. Đa phần các nhà sản xuất sử dụng các chất hàn có pha một chút bạc. Trong kỹ thuật hàn hiện đại, người ta không dùng chất hàn mà hàn trực tiếp sợi dẫn với đầu cắm bằng cách dùng một dòng điện lớn để làm nóng chảy điểm tiếp xúc giữa sợi dẫn và đầu cắm, khiến chúng liên kết lại với nhau, nâng cao khả năng truyền dẫn tín hiệu của dây.

Cấu hình dây dẫn

Một số nhà thiết kế cho rằng cấu trúc dây dẫn là yếu tố quan trọng nhất trong thiết kế dây, thậm chí còn quan trọng hơn cả chất liệu của lõi.

Một ví dụ chứng tỏ cấu trúc vật lý của dây dẫn có ảnh hưởng đến hoạt động của nó là: quấn hai sợi dẫn với nhau, điện dung và độ tự cảm của dây dẫn sẽ giảm xuống khá nhiều. Còn nếu để chúng đi song song sát vào nhau, chất âm nghe sẽ khác.

Trong cấu trúc dây dẫn, hiện tượng “hiệu ứng nhiễu mặt ngoài” – tức là sự tương tác giữa các sợi dẫn, là một trong những nguyên nhân chính gây giảm chất lượng âm thanh của dây dẫn. Tín hiệu tần số càng cao thì càng chạy nhiều trên bề mặt sợi dẫn và càng ít khi đi qua trung tâm của sợi dẫn. Hiệu ứng mặt ngoài làm thay đổi tính chất của dây dẫn ở các tần số khác nhau. Hiệu ứng này có thể làm cho âm thanh mất tính chi tiết và chiều sâu.

Kỹ thuật xử lý “hiệu ứng ngoài da” là bọc chất cách điện giữa các sợi dẫn. Từng sợi dẫn sẽ có điện tính gần như nhau. Vì các sợi dây này quá nhỏ nên người ta phải gộp nhiều sợi vào với nhau theo một trật tự khá tự do để lõi dây đủ lớn và giữ cho điện trở ở mức thấp.

Tự chế dây dẫn

Để tự làm dây dẫn, bạn có thể tới các cửa hàng bán dây dưới dạng các cuộn (ru-lô) dây mét. Mua dây do hãng sản xuất làm sẵn, tự đấu các đầu cọc vào, bạn sẽ có một sợi dây chất lượng tương tự hoặc kém hơn dây xịn cùng loại một chút, mà giá thành lại rẻ hơn.

Kinh nghiệm mua dây dẫn

Dây dẫn có rất nhiều loại, do nhiều hãng chế tạo ra. Nên chọn những hãng dây uy tín có tên tuổi như: Analysis Plus, Audio Quest, Nordost, Synergistic Research, Vandehul

Dây loa Synergistic Core	Dây tín hiệu Analysic Plus Oval IW	Dây tín hiệu Analysic Plus Oval 12

 Khi mua dây dẫn, bạn cần xác định dây dẫn sẽ dùng để làm gì, từ đó chọn cho đúng loại và yêu cầu kỹ thuật đối với từng loại dây.

Nếu bạn tìm dây tín hiệu (interconnect) cần xác định khoảng cách cần thiết khi sắp xếp bộ dàn giữa đầu CD, preampli và power trước, rồi mới chọn dây để tránh mua dây quá dài (tốn tiền), hoặc quá ngắn (khó dùng) khi phối hợp với bộ dàn. Dây tín hiệu cho đường digital (từ CD transport xuống DAC) là một loại dây đặc biệt được chế tạo riêng, nên chọn mua đúng loại đó thì hiệu quả sẽ tốt hơn. Nếu hệ thống của bạn có đầu ra/đầu vào balance, nhưng bạn sắp xếp thiết bị gần nhau thì có thể dùng dây dẫn đồng hoặc bạn. Đây là một nhận xét cơ bản là đúng, tuy nhiên không phải trường hợp nào cũng phù hợp, bạn cần thử nghiệm trước khi quyết định mua.

Mỗi loại dây tín hiệu, dây loa có một “chất âm” riêng, nên trong điều kiện có thể, hãy thử phối hợp nhiều loại dây khác nhau cho một bộ dàn nhằm thu được kết quả tốt nhất. Nhiều người chơi âm thanh có kinh nghiệm sử dụng đặc tính âm thanh của dây dẫn để bù trừ, cân bằng lại âm sắc cho bộ dàn, vì dụ dùng dây bạc cho bộ dàn có âm thanh hơi tối và thiếu chi tiết, dùng dây đồng OFC cho các bộ dàn có âm thanh thiên sáng để cân bằng lại dải âm, từ đó thu được kết quả mỹ mãn nhất.

Nguồn: audiostore.vn

1. Jorma Design – Series No.3
Xuất xứ: Thụy Điển 
Kết cấu: Với triết lý đồng là vật liệu có khả năng chuyển tải tín hiệu âm nhạc trung thực, trong sáng và tự nhiên nhất, Jorma Design còn đảm bảo sự tinh khiết của vật liệu không chỉ bao hàm việc loại bỏ ôxít mà còn liên quan đến tất cả vật chất hoặc kim loại gây tạp nhiễu. Bên trong dây dẫn là hàng trăm sợi gốm thủy tinh đặc biệt, có đường kính siêu nhỏ. Bọc bên ngoài mỗi sợi thủy tinh là các sợi đồng mỏng xếp song song. Lớp giáp bọc bên ngoài Series No.3 được tạo bởi hợp chất đặc biệt nhằm chống các loại nhiễu dạng RFI hoặc EMI.

Chất âm: Series No.3 mang đến người nghe cảm giác của thiết bị đẳng cấp hi-end, thích hợp với những hệ thống cao cấp. Tuy nhiên, od chỉ là dòng sản phẩm bình dân của hãng dây hi-end Thụy Điển, nên Series No.3 không hẳn cho âm thanh tự nhiên thuần khiết. Series No.3 có chất âm dày, ấm, đầy đặn, phù hợp với bộ dàn thiên sáng để cân bằng lại âm thanh tổng thể. Cặp dây này có thể tái tạo âm bass trầm ấm, có lực và không gian rõ ràng, nhưng vẫn đầy đủ độ chi tiết. Tuy có màu âm đặc trưng, son Se-ries No.3 vẫn khiến người nghe có thể chấp nhận. Giọng hát của ca sĩ qua cặp dây rất có hồn, ấm áp và đầy đặn. Tiếng đàn dây trong các bản ghi cổ điển có độ dày và ấm, ngay cả khi lên đến cao trào cũng không có hiện tượng xé tiếng hoặc đanh chói. Đặc điểm này khá phù hợp với những gu nghe nhạc cố điển. Một trong những ưu điểm lớn nhất của Series No.3 là nhạc tính cao. Điều này giúp cho người nghe có thể yên tâm thưởng thức hệ thống trong thời gian dày mà không có cảm giác nhàm chán hoặc mệt mỏi.

– Giá tham khảo: 950USD

2. Accustic Arts – Silver Line
Xuất xứ: Đức

Kết cấu: Chất dẫn của dây tín hiệu Silver Line được làm bằng đồng tinh khiết (99,999% OFC) mạ bạc quý. Mỗi lõi dây có tiết diện 0,6m2. Chất điện môi của dây được cải tiến, bao gồm một số chất dẻo công nghệ cao với lớp vỏ bọc chất dẫn bằng hợp chất đặc biệt. Kết quả của quá trình này là giảm thiểu điện dung và tăng cường khả năng chống nhiễu. Bên cạnh đó, với kết cấu và chất liệu như trên, Silver Line cho phép chống nhiễu EMC tối đa. Các giắc cắm RCA đều thuộc loại cao cấp làm bằng vàng tinh khiết với các mối hàn vào chất dẫn được thực hiện bằng bạc chất lượng cao.

Chất âm: không nằm ngoài quy luật của những sản phẩm “made in Germary”, Silver Line cống hiến cho người nghe âm thanh cân bằng, trung thực và tinh tế. Cặp dây này không được dùng để thêm thắt gia vị cho bộ dàn hay điều chỉnh cho gu nghe đặc biệt nào đó. Silver Line chỉ dành cho những bộ dàn với những thiết bị nguồn chất lượng cao do cặp dây tín hiệu này không phủ màu âm lên hệ thống và cho phép các thiết bị tái tạo âm thanh nguyên bản. Điểm mạnh nhất của Silver Line là độ động cao và độ bóc tách tốt. Với tầm giá dưới 1.000USD, hiếm có sản phẩm nào sánh được với Silver Line ở hai khía cạnh trên. Cặp dây có âm thanh trong trẻo tinh tế, dành cho người chơi coi trọng sự trung thực trong việc tái tạo âm thanh. Với những ưu điểm hiện có, Silver Line thực sự phù hợp với những dòng nhạc có tiết tấu nhanh, mạnh và đầy biến hóa mà tiêu biểu là dòng nhạc cổ điển.

– Giá tham khảo: 500USD

3. Furutech – Evolution Audio II
Xuất xứ: Nhật Bản

Kết cấu: Toàn bộ vật liệu làm bằng kim loại của Evolution Audio II đều được xử lý qua công nghệ làm lạnh sâu Alpha và khử từ đặc biệt độc đáo của Furutech. Việc xử lý theo công nghệ Alpha trên dây dẫn OCC cho phép dây dẫn hạn chế tối đa sự thất thoát tín hiệu trong quá trình truyền dẫn. Evolution Audio II được trang bị đầu giắc RCA chất lượng cao FP-110 (G). Đây là loại giắc không nhiễm từ với đầu tiếp xúc bằng chất điện môi Teflon mạ vàng 24k. Lớp vỏ tiếp xúc của giắc cắm được cấu tạo bằng đồng và Eutectic mạ vàng 24k không nhiễm từ. Lớp bọc chất dẫn được tạo bởi vật liệu Alpha dạng lưới với độ dày 0,12mm có khả năng khử nhiễu triệt để. Lớp giáp bọc ngoài cùng làm bằng vật liệu Polypro-pylene cho phép dây giảm độ điện dung triệt để.

Chất âm: Giống với các sản phẩm dây dẫn của Furutech, Evolution Audio II mang chất âm ngọt và mượt, cân bằng ở cả ba dải. Evolution Audio II có không gian trình diễn ấn tượng với khả năng kiểm soát âm hình chặt chẽ. Khi nghe nhạc với âm lượng lớn, âm thanh vững vàng, thanh thoát chứ không có hiện tượng méo tiếng. Ở âm lượng này, sân khấu âm thanh mở rộng theo 3 chiều và vẫn giữ được độ chính xác trong âm hình. Evolution Audio II là giải pháp phù hợp cho những bộ dàn cần nâng cao phần nhạc tính, đặc biệt cần sự êm ái, tính tế nhất định trong chất âm. Âm nhạc thể hiện qua cặp dây này có xu hướng êm dịu, mượt mà. Do đó, nó có thể gọt tròn những nét gai góc, thô nhám của một số bản jazz cổ hoặc heavy rock khiến người hâm mộ những dòng nhạc này có đôi phần thất vọng. Tuy nhiên, Evolution Audio II thực sự phù hợp với những hệ thống dành cho người nghe nhạc cổ điển hoặc giọng hát.

– Giá tham khảo: 700USD

4. Synergistic Research – Tesla series 79 Au
Xuất xứ: Mỹ

Kết cấu: Au-79 được đặt tên theo biểu tượng và thứ tự nguyên tử của vàng trong bản Tuần Hoàn Mendeleev. Chất dẫn của dây được cấu thành từ hợp kim của vàng và bạc. Trong khi vàng giúp cho dây tăng độ ấm áp, chặt chẽ trong âm thanh, thì bạc bổ sung thêm đặc tính trong trẻo, chi tiết. Kết cấu khá phức tạp của Au-79 đặc biệt phù hợp với các hệ thống cần bổ sung độ ấm và nhạc tính mà không ảnh hưởng đến độ chi tiết. Nhà sản xuất khuyến cáo nên sử dụng Au-79 cùng với dây Mag-netic Tricon kết nối giữa pre-amp với ampli công suất sẽ tăng độ chi tiết, mở rộng sân khấu âm thanh và độ chính xác của âm hình.

Chất âm: Là một trong những thành tựu đáng tự hào của Synergistic, Tesla 79 Au sẽ thỏa cơn khát của những người bị ám ảnh về sự tinh tế và long lanh của giải tần cao trong. Ưu tế của Tesla 79 Au không dừng lại ở vẻ đẹp trong việc tái tạo dải cao mà còn là sự cân bằng và giàu nhạc tính của toàn bộ dải tần. Tôi có cảm giác Tesla 79 Au là sản phẩn kết hợp giữa độ mềm mại, ngọt ngào của Furutech Evolution Audio II và sự chi tiết , tinh tế của Acoustic Arts Silver Line. Những âm thanh của nhạc cụ thuộc về giải cao như: tiếng violin, bè cao của piano hay cymbal, triangle… qua sự tái tạo của Tesla 79 Au khá chân thực và quyến rũ. Có lẽ, hợp kim vàng và bạc cao cấp làm chất dẫn của sợi dây này đã phát huy tác dụng, đặc biệt ở tuyến cao. Giọng hát được tái tạo qua Tesla 79 Au sống động và giàu cảm xúc. Với độ chi tiết cao, người nghe  có thể cảm nhận toàn bộ quá trình xử lý kỹ thuật và biểu đạt cảm xúc của ca sĩ. Với những cặp loa có loa trele đặc biệt tốt như những loa ribbon của Elac, Genesis hay Apogee… Tesla 79 Au là nhân tố thích hợp để hệ thống phô diễn vẻ đẹp về âm thanh ở tuyến cao, cũng như mở rộng đáng kể sân khấu âm thanh. Tuy nhiên, dường như sợi dây này không thực sự phù hợp cho dàn nhạc lớn với tiết tấu nhanh mạnh, sôi động mà thiên về những màn trình diễn bộc lộ nội tâm nhiều hơn.

Nếu người chơi có hệ thống audio đẳng cấp, không gian rộng rãi và không bị giới hạn về tài chính cặp dây của Jorma Design là thiết bị để các audiophile lựa chọn. Thiết bị này tỏ ra vượt trội về mọi mặt so với các cặp dây khác trong lần thử nghiệm này của chúng tôi. Những người tìm kiếm âm thanh tự nhiên và thuần khiết nên nghe thử dây của Acoustic Art. Trong tầm giá 700USD, hai cặp dây của Furutech và Synergistic có chất lượng tương đương, tùy vào gu thưởng thức của mỗi người.

– Giá tham khảo: 700USD

Thiết bị thử:
– Loa: Vienna Acoustic Baby Beethoven
– Ampli: Audio Analogue Maestro
– Đầu CD: Audio Analogue Maestro
– Dây loa: Transparent Music Wave

Chương trình thử:
– Paganini – La Campanella (Salvatore Accardo)
– Sarasate – Zigenuerweisen (Ruggiero Ricci)
– Massanet – Meditation from Thais (Joshua Bell)
– Miles Davis & Milt Jackson – Quintet
– Chantal Chamberland – Serendipity Street
– Marilyn Manson – The dope show
– Nine inch nails – The downward spiral

Họa My – Hifivietnam
Ảnh: Họa My