ÂM SẮC

Nói một cách đơn giản, âm sắc dùng để chỉ “màu sắc” của âm thanh. Mọi người thườn nói, giọng ca này thật âm áp, giọng ca kia quá mỏng…tất cả nhằm ám chỉ sắc màu của âm thanh. Âm thanh cũng giống như ánh sáng, nó có màu sắc, song chúng ta không thể nhìn thấy bằng mắt, mà cảm nhận bằng đôi tai. Thông thường, âm sắc càng âm áp, âm thanh càng trở nên mềm mại, dịu ngọt hơn, âm sắc càng lạnh lẽo, âm thanh càng trở nên kho cứng.

Âm sắc là nhân tố căn bản để chúng ta có thể phân biệt được sự khác nhau giữa các nhạc cụ hay giọng người. Nghe một nốt nhạc chúng ta có thể phân biệt nó được tạo ra bởi đàn guitar, piano hay violin..đó chính là nhờ âm sắc của mỗi nhạc cụ một khác nhau. Xét trên góc độ vật lý, âm sắc của mỗi nhạc cụ hoặc giọng hát phụ thuộc vào cấu trúc và thành phần của các hài âm (har-monic). Âm sắc tái tạo đúng giúp người nghe cảm nhận chính xã được âm thanh của từng loại nhạc cụ, làm cho âm nhạc trở nên tự nhiên hơn, quyến rũ hơn.
Điều này cũng tương tự như trong thế giới thiết bị hi-fi. Bạn có thể nói rằng, dàn máy này nghe ấm áp, ngọt ngào, dàn máy kia tiếng tối, khô vv…tuy mỗi người cảm nhận âm sắc không hoàn toàn giống nhau, song về cơ bản không thể nói rằng nóng là lạnh. Đó chính là sự thống nhất chung của chúng ta về âm sắc.

TẦNG ÂM VÀ TRƯỜNG ÂM
Tầng âm (sound stage) và trường âm ( sound field) là 2 khái niệm dễ nhầm lẫn và khó có sự phân biệt rạch ròi. Nói một cách đơn giản, trường âm là độ rộng của không gian âm thanh và tầng âm là lớp được tạo ra bởi một nhóm các nhạc cụ trong một sự sắp xếp nào đó trong không gian theo chiều sâu (trên sân khấu hay trong phòng thu). Trường âm cho ta cảm giác về độ vang, độ rộng hẹp và kết cấu kiến trúc của phòng hòa nhạc. Trong khi đó, tầng âm cho ta cảm giác các nhạc cụ trong dàn nhạc được bố trí như thế nào, các nhạc công ngồi ai trước, ai sau trong không gian… Tầng âm và trường âm là 2 yếu tố quyết định rất lớn đến tính hiện thực và độ hiện diện của âm thanh.

Do âm thanh tái tạo trong phòng nghe của bạn bị ảnh hưởng rất lớn bởi sự không đều trong đáp tuyến tần số của các thiết bị khuyếch đại, cũng như đặc tính âm học của phòng nghe và vị trí đặt loa…, nên tầng âm và trường âm cũng rất đa dạng. Cùng một bộ dàn với những thiết bị giống hệt nhau nhưng được bố trí ở 2 phòng khác nhau về kích thước, về vị trí đặt loa, về bố trí đồ đạc vv.. sẽ tạo ra trường âm và tầng âm rất khác nhau và hiệu quả, xúc cảm khi thưởng thức âm nhạc cũng khác nhau. Tất nhiên, hoàn hảo nhất là tầng âm phải giống như nguyên mẫu của bản ghi âm gốc. Tầng âm và trường âm được tái hiện tốt, bạn sẽ có cảm giác như được “chạm tay” vào người ca sĩ hay người nhạc công đang trình diễn.

MẬT ĐỘ HAY SỰ CHẶT CHẼ CỦA ÂM THANH

Mật độ còn được gọi là độ âm đặc, bạn hãy hình dung nó giống như 1 gram xốp và một gram chì. Cùng một trọng lượng nhưng mật độ vật chất của một gram cao hơn nhiều. Vậy “mật độ âm thanh” được cảm thấy như thế nào? Đó chính là sự chặt chẽ trong tiếng cello khi chơi ở phần trầm, ta cảm nhận được độ dính của archet và dòng chảy của sợi dây đàn, hoặc sự dày dặn đầy ắp tiếng hơi của dàn kèn đồng, tiếng va đập và cộng hưởng tưng bừng của bộ gõ và giọng hát tràn đầy sinh lực. Tất cả nhạc cụ đều thể hiện tính chặt chẽ trong âm thanh. Tính chất này ít nhiều chịu ảnh hưởng của việc cung cấp nguồn điện cho hệ thống có đủ hay không và đáp tuyến tần số trung và trầm của các thiết bị có tác động rất lớn đến cảm giác chặt chẽ của âm thanh.Vậy ý nghĩa của mật độ và sự chặt chẽ trong âm thanh được tái tạo dùng là gì? Đó là việc nó làm cho giọng hát và nhạc cụ phát ra âm thanh trung thực, tiềm tàng nội lực và sống động hơn.

ĐỘ TRONG TRẺO
Nếu như bạn có đôi chút kinh nghiệm, bạn sẽ nhận ra rằng một số dàn máy có âm thanh trong như pha lê, nhưng cũng có dàn máy tiếng rất đục, âm thanh bí, không thoát Trong trẻo là một yếu tố rất quan trọng đối với âm thanh đẹp. Độ trong trẻo cao của dàn máy giúp ta nghe được những chi tiết âm thanh dù là rất nhỏ trong bản nhạc, sự trong trẻo còn giúp ta tạo ra âm thanh mềm mại và dịu êm, không gây mệt mỏi, thiếu độ trong, âm nhạc được tái tạo sẽ mang vẻ nặng nề, tù túng…làm ta nghe không thoải mái, dễ mệt mỏi. Độ trong của âm thanh phụ thuộc nhiều vào khả năng tái tạo dải tần số trung, trung cao và treble trong đáp tuyến tần số. Những thiết bị tác động mạnh nhất đến độ trong trẻo của âm thanh là loa, ampli và dây nối.

TÍNH SỐNG ĐỘNG
Sự sống động làm cho bạn cảm thấy nhạc không phải là thứ nhạc giả tạo mà có cảm giác như đang thưởng thức nhạc sống. Nó là một nhân tố rất quan trọng đối với nhạc tính của một dàn máy, sự sống động phụ thuộc nhiều vào chất lượng của từng thiết bị bộ dàn. Nhìn chung, các thiết bị có khả năng tạo ra âm thanh trong sáng, rõ ràng mạnh mẽ…thì sẽ tạo được tính sống động cao. Các bộ khuyếch đại có sử dụng mạch hồi tiếp âm sẽ làm ảnh hưởng tới sự sống động âm thanh, hồi tiếp âm càng nhiều độ sống động càng giảm. Chính vì vậy, nhiều hàng trên thế giới hiện nay thiết kế những ampli chất lượng cao thường không hoặc sử dụng rất ít hồi tiếp âm để nâng cao độ sống động và tính trung thực của âm nhạc.

ĐỘ ỔN ĐỊNH VỀ KHÔNG GIAN CỦA ÂM THANH
Độ ổn định về không gian là khả năng không bị thay đổi tầng âm, cũng như vị trí các nhạc cụ và giọng hát trong không gian khi có sự di chuyển vị trí ngồi nghe. Các bạn thường thấy nếu ta ngồi nghe ở vị trí trên trục chính giữa 2 loa thì có cảm giác âm thanh “nổi” nhất, ta sẽ có cảm giác âm nhạc phát ra không phải từ 2 chiếc loa mà từ “đâu đó” ở khoảng không gian giữa 2 loa. Nếu độ hội tụ và ổn định về không gian không tốt sẽ dẫn đến hình ảnh âm thanh bị phá vỡ. Ta sẽ cảm thấy các nhạc cụ và giọng hát bay lung tung khắp phòng, làm mất đi sự tập trung và chặt chẽ vốn có trong không gian. Một trong những nguyên nhân đầu tiên phá vỡ sự ổn định là do không kiểm soát được âm thanh trực tiếp phát ra từ loa và âm thanh phản xạ từ môi trường nghe (phòng nghe). Các thiết bị của bộ dàn, chất lượng loa, vị trí đặt loa, và đặc biệt là kết cầu phòng nghe nhạc ảnh hưởng rất lớn đến tính ổn định của âm thanh. Loa bố trí đúng, phòng nghe được xử lý tiêu âm tốt, hạn chế các sóng phản xạ là những nhân tố quyết định đến độ ổn định, độ nổi của âm thanh.

ĐỘ CHI TIẾT CỦA ÂM THANH
Thật dễ hiểu, ai đã từng sử dụng máy vi tính hay xem tivi đều sẽ hiểu độ phân giải là gì. Khả năng thể hiện từng chi tiết khác biệt của mỗi một thiết bị hình ảnh chính là độ nét hay độ phân giải của thiết bị đó.
Tương tự như vậy, khả năng tái hiện cho thấy sự khác biệt rất nhỏ trong âm thanh của từng nhạc cụ trong bản nhạc, dù chỉ là chút ít gọi là độ chi tiết của âm thanh.

TỐC ĐỘ VÀ ĐÁP ỨNG QUÁ ĐỘ NHẤT THỜI
Âm thanh thể hiện sự đáp ứng nhất thời tốt là khả năng tách biệt các nốt nhạc trước và sau một cách dứt khoát không bị “dính” vào nhau. Tốc độ và khả năng đáp ứng nhất thời của một bộ dàn thể hiện rất rõ ở khu vực tiếng trầm. Nếu không có tốc độ đáp ứng tốt, các tiếng pass sẽ bị nhòe vào nhau, tiếng trước chưa dứt thì tiếng sau đã đè lên, làm cho người nghe không phân biệt được từng tiếng pass một cách rõ ràng mà chỉ nghe thấy một khối âm thanh ầm ì, lẫn lộn. Nhân tố tác động mạnh nhất đến tốc độ và khả năng đáp ứng nhất thời của hệ thống chính là cặp loa. Một cặp loa tốt sẽ tách được các tiếng pass một cách rõ ràng, dù dòng tiếng pass có được chơi rất nhanh. Ngược lại, với những cặp loa subwoofer loại thông thường để xem phim đem ra để nghe nhạc, bạn sẽ dễ dàng thấy tiếng trầm từ subwoofer như chỉ có mỗi một nốt “ùm,ùm” và tiếng trước “trèo” lên tiếng sau.

ĐỘ TƯƠNG PHẢN VÀ TRẢI RỘNG ÂM THANH
Độ tương phản về âm lượng là sự so sánh giữa các mức âm lượng phát ra từ một bản nhạc. Chúng ta biết độ tương phản của một bản nhạc cổ điển là rất lớn, có nghĩa rằng mức chênh lệch giữa mức âm mạnh nhất ( Fortissimo) và yếu nhất ( Pianissimo) của cường độ âm thanh là rất đáng kể. Một bộ dàn có dải động tốt sẽ có khả năng tái tạo lại độ tương phản âm thanh một cách hoàn hảo. Ngược lại, nếu dải động hẹp, âm nhạc có vẻ như bị gò bó, không tự nhiên thoải mái.

TỶ LỆ GIỮA CÁC NHẠC CỤ VÀ GIỌNG HÁT
Độ lớn của từng nhạc cụ là bao nhiêu? Giọng hát nên ở mức nào? Điều này luôn là câu hỏi đối với dân nghiền hi-fi. Thật lý tưởng, nếu kích cỡ được thu nhỏ lại bằng tỷ lệ từ sàn diễn đến phòng nghe của chúng ta. Tuy nhiên, điều này không thể xảy ra trên thực tế. Hãy lấy một ví dụ, khi một cây dàn piano song tấu cùng với một cây violin, kích cỡ của nó lớn gấp nhiều lần violin. Nếu như âm lượng của cây violin không được đẩy lên trong quá trình thu âm, cây violin sẽ bị chết chìm trong tiếng đàn piano.
Do vậy, khi thu âm, người ta sẽ phải điều chỉnh theo một vài tỷ lệ nhằm thu nhỏ kích cỡ của nhạc cụ và âm lượng của giọng hát sao cho phù hợp. Một bộ dàn có âm thanh tốt sẽ thể hiện được đúng những tỷ lệ này, có nghĩa là đem lại một sự hài hòa giữa nhạc cụ và giọng hát cho người nghe.

ĐẶC TÍNH CỦA THIẾT BỊ VÀ SỰ PHỐI HỢP
Mỗi thiết bị trong bộ dàn hi-fi cũng giống như một con người, đều có những cá tính riêng. Có thiết bị phát ra âm thanh sôi nổi, thân thiện, đam mê, lại có những thiết bị có âm thanh sang trọng, tươi sáng vv… Do đó có thể nói, sự phối hợp các thiết bị với nhau giống như một cuộc hôn nhân, chúng ta nên hết sức thận trọng nhằm đạt được những đặc tính mình mong muốn. Đôi khi cần phải phát huy hoặc giảm thiểu một vài đặc tính nào đó cho các thiết bị trở nên phù hợp với nhau. Điều quan trọng nhất mà bạn cần nhớ là không phải cứ chọn mua toàn thiết bị đắt tiền rồi ghép với nhau là được một bộ dàn hoàn hảo, mà bạn phải thực sự trải qua quá trình thí nghiệm phối hợp chúng với nhau một cách đúng đắn mới có thể tìm ra được kết quả tốt nhất.

Nguồn: audio.vn

Vị trí nghe tốt nhất và không gian trình diễn:Vị trí nghe tốt nhất trong phòng là nơi mà cường độ tín hiệu âm thanh từ loa đến tai bạn mạnh hơn (hoặc ít nhất là bằng) những sóng âm phản hồi từ trần, tường và sàn. Vậy nên, cách thức đơn giản để tiếp cận âm thanh trực tiếp là bạn có thể di chuyển vị trí ngồi đến gần loa hơn vì khi tai bạn có thể tiếp nhận đúng phân lượng giữa âm thanh trực tiếp và gián tiếp (phản hồi), lúc đó, hình âm hay không gian trình diễn sẽ được thể hiện chính xác theo đúng bản thu. Người nghe sẽ cảm nhận tốt hơn về độ sâu và độ rộng của sân khấu.

Tránh xa những bức tường: Đây là quy tắc khá cổ điển vẫn được các chuyên gia âm thanh nhắc đi nhắc lại trong những lần tư vấn set-up hệ thống âm thanh. Các bức tường, góc nhà, gầm cầu thang là những vị trí sẽ tạo nên sự tăng cường bass, gây méo tiếng. Để tránh cộng hưởng phòng nghe và đảm báo dù khoảng cách thời gian giữa sóng trực tiếp và sóng phản hồi đến tai người nghe, hệ thống loa phải được đặt ở vị trí thoáng, không bị gò ép bởi những bức tường hoặc những vật có tiết diện lớn. Tương tự như ở vị trí ngồi, bạn không nên ngồi quá gần tường sau và cách tường bên khoảng cách tốt thiểu là một mét. Nếu ngồi gần tường, tai bạn sẽ nhận toàn những sóng phản hồi từ các bức tường, làm mất tính trung thực của âm thanh.

Nguyên tắc vàng cho thiết kế phòng nghe là tránh xa những bức tường

Tránh cộng hưởng phòng nghe:Mỗi loa trong hệ thống có thể gây nên sự cộng hưởng trùng với cộng hưởng phòng nghe gây nhiễu âm. Cộng hưởng phòng xảy ra ở ba hướng của phòng nghe, theo chiều ngang, cao, và chiều sâu của phòng. Mức độ cộng hưởng ở chiều ngang, cao hay thấp tùy thuộc vào khoảng cách giữa loa và hai tường bên. Tương tự như vậy, cộng hưởng chiều sâu phụ thuộc vào khoảng cách giữa loa và hai mặt tường trước sau. Để tối ưu hóa, bạn nên hướng mặt loa vào vị trí ngồi nghe thành hình tam giác với một góc 15 độ (so với trục song song tường bên), điều này giúp giảm thiểu hiện tượng cộng hưởng phòng, đặc biệt là đối với phòng nghe có quá nhiều tiếng bass (bị dội bass). Trong trường hợp âm dội vẫn còn, bạn có thể nâng góc lao lên khoảng 20 độ.

Sử dụng vật liệu tiêu âm phòng nghe:

Để giảm thiểu cộng hưởng phòng và sự méo tiếng do sóng âm phản hồi, bạn có thể sử dụng thêm các vật liệu tiêu âm. Không nên để trống hai bên tường, thay vào đó, bạn có thể dùng kệ sách, kệ đĩa hoặc gia công các hộp tán âm bằng gỗ. Lót thảm, dùng thêm màn hoặc sử dụng mousse cách âm dán lên tường và trần. Lưu ý, cộng hưởng theo chiều cao và sóng đứng có ảnh hưởng lớn nhất đến chất lượng âm thanh nên tốt nhất bạn nên xử lý trần bằng mousse. Chi phí cho việc cách âm trần cũng không quá cao. Nếu chưa có điều kiện, bạn có thể chỉ thi công khoảng diện tích ở giữa trần với chiều ngang 1,5 đến 2 m chạy dài đến cuối tường sau.

Kiểm tra độ cộng hưởng của phòng:

Cách đơn giản nhất để kiểm tra mức độ tiêu âm phòng nghe là vỗ tay. Nếu tiếng vang kéo dài thì có nghĩa là phòng tiêu âm chưa tốt.

Khoảng cách từ vị trí nghe đến hai loa phải bằng nhau:

Hãy đo lại khoảng cách từ vị trí ngồi nghe đến hai loa để đạt được hiệu quả trình diễn stereo và không gian sân khấu tốt nhất – khoảng cách này phải bằng nhau. Nếu sử dụng thảm, bạn nên dùng bút lông đánh dấu luôn vị trí nghe để khỏi phải đo lại mỗi khi vệ sinh sàn, thảm.

Kiểm tra độ ảnh hưởng của các thiết bị trong phòng nghe

Không đặt loa song song với cạnh tường:

Mặc dù đã đề cập ở nguyên tắc trước là nên set-up loa hướng vào vị trí người nghe một góc từ 15 – 20 độ, nhưng một số sách hướng dẫn đặt loa bán trên thị trường vẫn mô tả cách bố trí loa song song với cạnh trường. Cách này rất dễ gây cộng hưởng phòng. Các chuyên gia khi test thông số kỹ thuật của loa (dải tần, độ nhạy…) đều hướng loa ở một góc 15 độ vào micro test thì không có lý do gì để không tuân theo quy tắc này.

Giảm trầm ở loa có thiết kế bass refle, lỗ hơi phía sau:

Đối với loa có thiết kế bass reflex lỗ hơi phía sau, nếu sau khi thực hiện các nguyên tắc trên mà bass vẫn bị dư thì bạn có thể sử dụng một tấm vải cũ, hoặc mousse xốp chèn vào lỗ hơi. Làm như vậy bạn sẽ giảm được khoảng từ 30 đến 50 Hz cộng hưởng của thùng loa.

Giảm chói ở dải cao:

Một thủ thuật nhỏ để giảm những âm treble bị chói: Bạn hãy thử với một tấm thảm lót sàn. Không dùng loa thiết kế bass reflex ở phòng nghe có diện tích nhỏ
Theo những nguyên tắc trên, việc trang bị loa có thiết kế bass reflex trong phòng nghe có diện tích nhỏ là một điều nên tránh. Ở phòng nhỏ, khoảng cách giữa tường trước, tường sau nhỏ nên tần số cộng hưởng sẽ rất dễ trùng với tần số của loa, nhất là thiết kế bass reflex. Nhưng nếu đã trang bị một đôi, bạn hãy dùng những nguyên tắc đã kể trên để giảm cộng hưởng.

Chú ý độ cao của loa treble và độ cao của tai người nghe:
Khi set-up, bạn nên chú ý độ cao của loa treble phải ngang với độ cao của tai người ở vị trí nghe. Điều này làm tăng không gian trình diễn và độ mở của sân khấu.

Với tất cả những điều này hy vọng bạn đã có thêm kiến thức để tạo nên một rạp hát ngay tại ngôi nhà nhỏ bé của mình.

Nguồn: audio.vn

Khi nhà thiết kế đã lựa chọn để cung cấp một kiểu thùng loa trình diễn tiếng trầm gây ấn tượng thì rất có thể bạn sẽ gặp phải rắc rối về phần bass cho phòng nghe. Với kiểu loa phản xạ tiếng trầm (bass reflex). Ở đây, khi vận hành, loa bass kích thích cộng hưởng trong thùng loa do sự đàn hồi của thể tích khí và khối khí chuyển động ra ở cổng thoát khí. Kết hợp với cộng hưởng trong phòng, tín hiệu bass thoạt đầu gây ấn tượng, nhưng sau đó nhanh chóng bắt đầu tràn ngập cả tín hiệu trung tần của loa và đôi khi trở nên khó chịu đối với người nghe trong các căn phòng không có thiết bị triệt tiêu tiếng bass. Kiểu tiếng bass như vậy được mô tả bằng việc nhấn mạnh quá mức các khí cụ bass và thiếu độ rõ tách bạch trong vùng âm này.

Các loa Transmission Line là một kiểu đặc biệt của thiết kế một phần tư bước sóng, với cột loa được kéo dài. Với một đường truyền phát dài của tiếng trầm, chế độ phát âm mạnh nhất thường ở một tần số khá thấp làm người nghe không cảm thấy dễ chịu và luôn bị ấn tượng ở cường độ mãnh liệt tại tần số đó. Các loa Transmission Line nhỏ hơn thường sẽ nghẹt trầm trọng khi có các vấn đề về dội âm.

Tuy nhiên, có một dòng loa khác ít biểu lộ các rắc rối này hơn và có khả năng hòa nhập với phòng nghe theo cách tốt hơn. Những loa này là các loa panel kiểu tĩnh điện. Điển hình là loa mành lưỡng cực của Quad, MagnePlanar, MartinLogan… Song, trên thực tế, bất kỳ loa lưỡng cực nào cũng có những nhược điểm, chẳng hạn như tiếng trầm không sâu bằng các loa thùng. Với các loại loa mành lưỡng cực nói trên, bạn có thể thu được những kết quả tốt nhất bằng việc đặt nó ở khoảng một phần ba căn phòng kể từ tường hậu. Cách sắp xếp này đưa lại cho các loa panel tiếng bass sáng sủa và chế độ nghe tạm chính xác trong phòng. Ban đầu, nó sẽ làm bạn hơi sốc vì không thể nghe được âm thanh chắc nịch mà loa hộp có thể truyền tải, nhưng một khi bạn thay đổi sự cân bằng, các loa lưỡng cực có rất nhiều lựa chọn thích hợp cho những ai có phòng nghe đủ lớn.

Loa Elac starlet 5.1

Phía trên vùng tần số thấp, nơi các chiều dài bước sóng tương tác với các kích thước phòng nghe là một khu vực chuyển tiếp sang tần số trung, nơi các sóng âm ít chịu tác động phản xạ hơn. Thay vào đó, chúng bị biến đổi do hiện tượng khuyếch tán và nhiễu xạ. Sự chuyển tiếp này xảy ra điển hình giữa 200 – 400 Hz trong các phòng nghe lớn, nhưng có thể cao hơn trong những phòng nghe nhỏ hơn. Do đó, các phòng nghe nhỏ là nơi nảy sinh những vấn đề khó giải quyết nhất.

Ở vùng bass cao hơn, bạn có thể bắt đầu thêm các vật liệu siêu âm để điều chỉnh tiếng dội. Các miếng vật liệu trang trí nội thất, những chiếc sofa bọc nhung và giá sách lớn chứa đầy ắp sách sẽ giúp bạn giải quyết phần nào vấn đề. Các tấm thảm, rèm cửa, các bức tranh và nệm sẽ giúp hấp thu âm thanh trong vùng có âm thanh tần số cao. Một tủ đầy sách có bánh xe sẽ rất hữu ích vì sẽ có lúc bạn muốn di chuyển nó quanh phòng, nhất là dọc theo các tường bên để điều chỉnh các phản xạ âm thanh khó chịu.

Mô hình lý tưởng cho một chế độ nghe stereo tốt là đặt các loa đối xứng trong phòng nghe sao cho từng loa có phản xạ từ các tường và đồ vật ngay kế bên gần giống nhau và như thế sẽ có cùng đặc tính âm sắc. Việc thử nghiệm rõ ràng vị trí đặt là công việc quan trọng bạn cần làm trong ngày.

Nguồn: audiostore.vn