Một phòng nghe chưa được kiểm soát âm học có thể làm suy giảm nghiêm trọng hiệu suất của cả một hệ thống đắt tiền. Ngược lại, chỉ cần xử lý phòng hợp lý, một dàn máy tầm trung vẫn có thể mang lại trải nghiệm vượt mong đợi.

Phòng nghe: “Thiết bị” bị lãng quên

Cần biết rằng, âm thanh bạn nghe được không chỉ đến trực tiếp từ loa, mà là tổng hòa của: Âm phản xạ từ tường hai bên, Âm dội từ sàn và trần, Âm phản xạ phía sau loa và phía sau vị trí nghe, Âm trầm cộng hưởng tích tụ ở các góc phòng…

Nếu những yếu tố này không được kiểm soát, hệ quả thường gặp là bass thiếu gọn gàng, trung âm mờ, âm hình kém rõ và sân khấu âm thanh bị thu hẹp. Đó là lý do vì sao nhiều hệ thống được đầu tư kỹ lưỡng vẫn không đạt được chất âm như kỳ vọng.

Xử lý phòng không cần phức tạp, quan trọng là đúng chỗ

Một trong những hiểu lầm phổ biến là xử lý phòng đồng nghĩa với chi phí cao và can thiệp thô bạo vào không gian sống. Thực tế, chỉ cần tập trung vào những điểm then chốt, hiệu quả mang lại đã rất rõ ràng.

BƯỚC 1: Kiểm tra nhanh phòng nghe của bạn

Trước khi mua bất cứ thứ gì, hãy tự trả lời các câu hỏi sau:

• Phòng có nhiều bề mặt cứng không? (kính, gạch, tường trống)
• Sàn nhà có thảm hay hoàn toàn trơn?
• Loa có đặt sát tường sau không?
• Hai bên tường có trống hoàn toàn không?
• Phòng có hình vuông hoặc gần vuông không?

Nếu câu trả lời là “có” cho từ 2–3 câu trở lên, phòng bạn chắc chắn đang có vấn đề âm học.

BƯỚC 2: Xử lý điểm phản xạ đầu tiên – Hiệu quả nhất, rẻ nhất

Điểm phản xạ đầu tiên là gì? Đó là nơi âm thanh từ loa đập vào tường bên rồi phản xạ trực tiếp tới tai bạn, làm mất chi tiết và làm “bẹp” sân khấu. Chỉ cần xử lý tốt 2 điểm này đã đủ để cải thiện đáng kể khả năng định vị nhạc cụ và độ rõ của giọng hát.

Cách xác định điểm phản xạ đầu tiên:

1. Ngồi đúng vị trí nghe.
2. Nhờ người khác cầm gương áp sát tường bên.
3. Khi bạn nhìn thấy hình loa trong gương → đó là điểm phản xạ đầu tiên.

Không cần tấm tiêu âm đắt tiền ngay từ đầu. Bạn có thể dùng: Kệ sách đặt sách (gia nhều ít giảm tùy kết quả nghe thử), kệ đĩa CD/Đĩa than, tranh vải, tranh canvas (tránh tranh kính)… đặt vào các điểm này và bạn sẽ nghe rõ:

• Âm hình sắc nét hơn
• Vocal đứng rõ vị trí
• Nhạc cụ tách bạch hơn

BƯỚC 3: Kiểm soát sàn nhà

Sàn gạch, đá hoặc hoa cương là “kẻ thù” của âm học. Giải pháp đơn giản là trải thảm, tuy nhiên cần lưu ý, chỉ trải thảm ở khu vực giữa loa và vị trí nghe. Nên Ưu tiên thảm dày, sợi tự nhiên (len, cotton).

Hiệu quả bạn sẽ nhận được là giảm phản xạ không mong muốn (gây chói/vang), làm trung âm dễ nghe hơn và cải thiện tổng thể độ cân bằng của hệ thống.

Lưu ý: Đừng trải thảm khắp phòng nếu phòng nhỏ, bởi quá nhiều hấp thụ sẽ làm âm thanh “chết”, không còn tính tự nhiên.

BƯỚC 4: Xử lý bass, đừng đổ lỗi cho loa

Bass lùng nhùng thường không phải do loa, mà do một số nguyên nhân phổ biến sau:

• Loa đặt quá sát tường
• Góc phòng tích tụ cộng hưởng âm trầm
• Phòng vuông gây cộng hưởng

Cách cải thiện thực tế:

• Kéo loa ra khỏi tường sau ít nhất 50–80 cm (nếu có thể)
• Dùng sofa lớn, ghế bọc nỉ, tủ gỗ đặt phía sau vị trí nghe để hấp thụ năng lượng dải trầm.

Thật ra, chỉ cần thay đổi vị trí loa vài chục cm cũng có thể thay đổi hoàn toàn chất bass.

BƯỚC 5: Tận dụng nội thất, xử lý phòng “không lộ liễu”

Không phải ai cũng muốn phòng khách/phòng nghe trông như studio chằng chịt những tấm tiêu/tán âm; Thật ra, nội thất gia đình cũng có thể làm rất tốt vai trò xử lý âm học nếu dùng đúng cách.

• Giá sách → khuếch tán & hấp thụ
• Sofa nỉ → kiểm soát trung trầm
• Bàn gỗ → phản xạ mềm (tốt hơn bàn kính)
• Rèm vải dày → giảm phản xạ từ cửa kính

Cần lưu ý, tránh sử dụng: Bàn kính, tranh kính lớn hoặc để tường trống hoàn toàn.

Nâng cấp hiệu quả nhất bắt đầu từ phòng nghe

Xử lý phòng nghe không phải là việc xa xỉ hay dành riêng cho dân chuyên nghiệp. Chỉ cần hiểu đúng và làm tốt 5 bước đơn giản trên, người chơi hoàn toàn có thể khai thác trọn vẹn khả năng của hệ thống hiện tại, tránh những nâng cấp tốn kém nhưng hiệu quả không tương xứng và đạt được chất âm cân bằng, tự nhiên.

Cùng thử xem nhé!

Để có thể xây dựng được một hệ thống giải trí trong nhà tốt nhất trong phạm vi mức chi phí cho phép, điều quan trọng là người lắp đặt có thể tạo ra khả năng phối hợp nhịp nhàng giữa phòng giải trí với từng thiết bị trong hệ thống. Nếu chỉ mua các thiết bị tốt thôi thì chưa đủ bởi các yếu tố như điều kiện phòng nghe, phụ kiện cũng góp phần rất quan trọng trong việc trải nghiệm. Một vài hệ thống audio / rạp phim trong nhà được xây dựng đa mục đích, chính vì thế mà việc tránh những lỗi dễ mắc phải càng quan trọng hơn.
Trong nội dung của loạt bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu xem những lỗi thường gặp khi xây dựng hệ thống rạp hát trong nhà để từ đó có thể tránh được dễ dàng, tạo ra một hệ thống thật tối ưu, phù hợp với mục đích sử dụng trong khi vẫn đảm bảo được về mặt chi phí.

Lựa chọn thiết bị cho hệ thống không đúng thứ tự

Một trong những yêu cầu đầu tiên của việc xây dựng hệ thống rạp hát trong nhà là không tìm mua receiver trước. Mặc dù người mua có thể bị hấp dẫn bởi tính năng hay ngoại hình, giá thành của một chiếc receiver cụ thể, đây chắc chắn không phải là ưu tiên hàng đầu. Thay vào đó, hãy quan tâm đến việc tìm mua loa phù hợp với phòng nghe và ngân sách hiện có trước, sau đó mới tìm mua ampli hoặc receiver phù hợp với loa. Trong trường hợp xây dựng hệ thống âm thanh trong nhà, người mua sẽ cần phải tìm mua màn chiếu hoặc TV trước khi chọn loa để mọi thứ có thể dễ dàng kết hợp với nhau.

Lựa chọn thiết bị không phù hợp với phòng nghe

Một cặp loa cỡ lớn đi cùng với hệ thống ampli đồ sộ chắc chắn sẽ khiến cho âm thanh bên trong một phòng nghe nhỏ trở nên dày đặc, căng và lớn quá mức, thế nhưng điều đó lại không quá tệ như ta tưởng. Tuy nhiên, nếu như đem một hệ thống với công suất nhỏ, phối ghép cùng một cặp loa có độ nhạy thấp đặt trong một phòng nghe rộng thì kết quả lại ngược lại.

Và vấn đề sẽ còn nghiêm trọng hơn nếu như phòng nghe này không được lắp đặt thêm subwoofer. Những cặp loa có độ nhạy thấp, chỉ khoảng 86dB phạm vi 1m sẽ không bao giờ thể hiện tốt trong một phòng nghe có thể tích lên đến 150m khối, dù cho ampli phối ghép cùng có mạnh đến đâu đi chăng nữa.
Trong một căn phòng rộng, người nghe sẽ phải nâng cấp từ receiver lên thành bộ preamp – power-amp và chuyển sang sử dụng những bộ loa có độ nhạy cao hơn, khả năng chịu công suất lớn hơn. Nếu như subwoofer (giả sử có công suất 300 watt, dùng một driver đường kính 25cm) đem đến âm thanh chưa thực sự tốt thì đó chưa chắc đã là lỗi của subwoofer. Nếu âm bass yếu, người nghe có thể đặt loa subwoofer sát góc tường, nhưng trong một vài trường hợp, điều này có thể dẫn đến hiện tượng âm bass quá mạnh. An toàn nhất vẫn là dùng nhiều subwoofer cỡ nhỏ hơn chút. Không chỉ mang lại âm thanh “sạch”, dễ nghe hơn, người nghe còn có thể đặt loa subwoofer ở nhiều vị trí thuận tiện hơn để phù hợp với phòng nghe. Nếu đặt hai loa subwoofer đối diện nhau ở điểm giữa tường cạnh, chúng có thể cải thiện âm bass ở vị trí trung tâm phòng nghe, nơi nhiều người thường ngồi nghe nhất.
Thiết bị không phù hợp với nhau, hoặc chi tiêu quá nhiều chỉ để mua một thiết bị
Sử dụng ngân sách để xây dựng phòng nghe một cách hợp lý luôn là một điều quan trọng. Chẳng hạn, với chi phí khoảng 450 triệu cho riêng loa và receiver, thay vì mua một chiếc receiver thật đẹp, có đầy đủ tất cả các loại tính năng giá 300 triệu, 150 triệu còn lại để mua một loa LCR ba chiếc, người dùng có thể lựa chọn mua một chiếc receiver rẻ hơn, có giá khoảng 100 – 150 triệu, còn lại là để mua loa.

Điều tương tự cũng có thể áp dụng được trong trường hợp xây dựng hệ thống stereo dùng để nghe nhạc. Việc mua ampli đắt tiền chỉ để phối ghép cùng một cặp loa giá rẻ, trong phần lớn các trường hợp, đều rất lãng phí. Tất nhiên, vẫn có những trường hợp ampli cần phải cao cấp, đắt hơn loa vài lần mới phát huy được hết chất âm của loa, nhưng đó là những trường hợp khá hiếm hoi.
Và không phải chỉ có loa với ampli hay receiver, mà ngay cả với phụ kiện như dây loa hoặc dây tín hiệu cũng như vậy. Nếu hệ thống chỉ sử dụng receiver và loa tầm sơ – trung cấp thì việc bỏ ra hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu cho phụ kiện là điều rất lãng phí. Thay vào đó, hãy sử dụng những phụ kiện rẻ hơn nhưng đảm bảo được chất lượng tốt để tiết kiệm chi phí. Những sản phẩm thuộc phân khúc sơ nhập của các hãng chuyên sản xuất dây như AudioQuest, Nordost từ lâu đã có uy tín vì khả năng hoạt động cũng như độ tin cậy cao, do đó người dùng có thể tìm kiếm những phụ kiện cần thiết từ những thương hiệu như vậy.

Lựa chọn receiver thay vì ampli rời

Nếu ngân sách cho phép, hãy nghĩ đến việc mua preamp – power-amp riêng thay vì chọn ampli rời. Tầng khuếch đại của hầu hết các receiver đa kênh đều khá yếu. Nguồn cấp năng lượng thường không ổn định, bởi vậy các kỹ sư phải áp dụng giới hạn dòng điện để bảo vệ cho loa được phối ghép cùng.

Loa muốn chơi hay cần có công suất ổn định, trong khi đó một power-amp với công suất khiêm tốn cũng có thể phối ghép được ở mức trở kháng 4 Ohm, thậm chí trong nhiều trường hợp còn có thể xuống thấp đến 2 Ohm. Một power-amp với công suất 200 watt mỗi kênh, nếu được thiết kế tốt có thể cung cấp nguồn năng lượng lên đến 375 watt cho trở kháng 4 Ohm và đây là một con số cực kỳ lớn.
Trong khi đó, nhiều receiver đa kênh với công suất danh định 100 watt / kênh không thể cung cấp đủ mức 100 watt ấy đến loa nếu sử dụng nhiều hơn một kênh, và trường hợp xấu nhất là receiver tự ngắt, chuyển sang chế độ bảo vệ nếu gặp phải đôi loa 4 Ohm nào đòi hỏi công suất lớn. Có một điều người dùng cần nhớ, đó là trên thực tế không có cái gọi là loa 4 Ohm hay 8 Ohm. Trở kháng thay đổi phụ thuộc vào tần số tín hiệu, và những đôi loa được đánh dấu trở kháng 8 Ohm có thể dao động từ 5 đến 18 Ohm tùy vào tần số tín hiệu nhận được.. Nếu bắt buộc phải sử dụng receiver, hãy tìm một chiếc có trở kháng trung bình là 6 Ohm và tất cả mọi thứ đều ổn, tuy không thật sự tối ưu nhưng cũng không quá tệ. Nếu như receiver có cổng pre-out, hãy nghĩ đến việc lắp thêm power-amp hoặc receiver cho hai hay ba kênh ở đằng trước. Chắc chắn người dùng sẽ phải ngạc nhiên khi so sánh giữa một receiver với một hệ thống ampli rời.

Nguồn: tapchihifi.com/Nguyễn Hào

Không tính đến đặc tính âm học của phòng nghe

Tiến sĩ Amar Bose, người sáng lập thương hiệu loa Bose tin rằng phải đến 90% âm thanh chúng ta nghe được trong phòng là âm phản hồi. Vậy nên, nếu có đến 50% âm thanh nghe được là âm phản hồi vì phòng nghe không được xử lý âm học, liệu rằng người nghe có nghe được sự khác nhau thực sự giữa hai hệ thống âm thanh riêng biệt dù rằng khoảng cách về giá giữa chúng cực kỳ lớn? Bởi lý do này, sàn gỗ cứng và các bề mặt cứng đều bị coi là tác nhân không tốt cho phòng nghe. Việc lắp các tấm ván âm học ở bên trái và bên phải hệ thống loa nhằm mục đích loại bỏ âm phản hồi phụ thuộc vào khá nhiều yếu tố, chẳng hạn như độ sống động mà căn phòng có thể mang lại cho chất âm, độ lệch pha của loa… Do đó, lý tưởng nhất chính là xử lý để âm trực tiếp đến tai nhiều hơn âm phản hồi.

Phương thức để xác định đặc tính âm học của phòng không quá khó. Trước tiên người nghe sẽ bước vào phòng và vỗ tay một lần thật mạnh để xác định âm thanh trong phòng, nếu như độ rã âm kéo dài, âm vang dội lại hoặc âm vang rung, căn phòng đó chắc chắn cần xử lý âm học. Độ rã âm là khả năng tiếng phản hồi giảm dần qua thời gian, do đó nếu rã âm kéo dài, chứng tỏ phòng nghe có độ phản hồi lớn. Âm vang rung là các âm vang ngắn, lặp đi lặp lại tác động từ các bề mặt cứng song song với nhau trong khi âm vang dội lại là âm vang rời rạc, vốn là âm phản hồi từ âm thanh tác động với bề mặt cứng.

Vị trí đặt loa chưa tốt hoặc để đồ trước loa

Khi đặt vị trí loa, người nghe cần lưu ý không để bất cứ thứ gì chắn ở phía trước loa. Một trong những sai lầm thường gặp nhất là để một chiếc bàn thấp phía trước chỗ ngồi, giữa người nghe và loa đằng trước. Âm thanh trực tiếp từ loa có thể kết hợp với âm phản hồi do bàn tác động (dù rằng số lượng rất ít), từ đó làm giảm đi sự tập trung hoặc chi tiết.

Ngoài ra, trong một hệ thống rạp phim trong nhà, người nghe thường có thói quen để loa center ở phía dưới màn hình. Nếu như phòng xem phim có hai dãy ghế thì những người ngồi sau sẽ không thể trải nghiệm được như những người ngồi đằng trước. Do đó, hãy đặt vị trí loa tương ứng với chỗ ngồi. Độ cao của tweeter lý tưởng nhất sẽ là ngang bằng với độ cao của tai người nghe.

Không tận dụng EQ hoặc dựa dẫm vào EQ quá nhiều

Nhiều người tin rằng loa có họ có độ cân bằng âm tốt, vì thế nên họ không sử dụng EQ. Tuy nhiên, thực tế cho thấy EQ là một thứ rất cần thiết. Từ những app cơ bản như RTA cho đến Audyssey, thậm chí phức tạp như Lyngdorf RoomPerfect đều trở nên hữu dụng khi đưa vào sử dụng. Bất cứ phòng nghe nào và bất cứ đôi loa nào cũng có thể sử dụng EQ để hỗ trợ giải quyết các vấn đề liên quan đến âm phản hồi, nhất là các âm mang tần số quanh khoảng 500Hz.

Tuy nhiên, cũng đừng quá tin tưởng vào những gì mà auto EQ tự thiết lập cho hệ thống. Thiết lập EQ không phải lúc nào cũng chuẩn xác, chưa kể việc chỉnh tần số cắt tự động cho các dải tần số thấp không bao giờ tính phần công suất vào. Do đó, EQ cần được sử dụng một cách hợp lý, hầu hết trong các trường hợp là để san bằng đỉnh đáp tuyến tần số. Thông thường, khi muốn tăng cường cho một quãng tần số nào đó, người dùng sẽ dùng EQ để giảm mức độ cho các quãng tần số còn lại. Thế nhưng EQ tự động sẽ tăng quãng tần số cần tăng cường, từ đó tạo ra những cộng hưởng vốn không phải do loa sinh ra. Nếu tăng một quãng tần số lên 9dB để được đáp tuyến tần số phẳng, người dùng sẽ gặp phải những vấn đề khác. Cần nhớ rằng cứ 3dB tăng cho một quãng tần số, ampli cần cung cấp gấp đôi năng lượng cho quãng tần số đó, tăng 6dB cần gấp 4 lần năng lượng và 9dB sẽ tăng thêm 8 lần. Và lúc này, EQ sẽ trở thành gánh nặng cho ampli chứ không phải giải pháp để được chất âm hay nữa.

Vị trí ngồi ở trung tâm phòng

Vị trí ngồi nghe kém nhất trong phòng luôn là ở vị trí chính tâm, nơi quãng null trở nên rất sâu và rộng (vị trí null là vị trí sóng âm phản hồi tương tác với sóng âm trực tiếp gây ra hiện tượng triệt tiêu âm thanh), đặc biệt là khi chỉ dùng một subwoofer hoặc một nguồn âm bass duy nhất.

Không EQ nào có thể xử lý được vấn đề này, vì thế có những trường hợp bắt buộc phải dùng đến hai loa sub. Hãy đảm bảo rằng vị trí ngồi nghe cách vị trí trung tâm của phòng vài chục cm. Bên cạnh đó, nếu muốn trải nghiệm âm bass cực mạnh, hãy ngồi dựa vào tường sau hoặc tường cạnh vì ở những vị trí này, âm bass có thể tăng lên 6dB.

Không cân chỉnh phòng nghe một cách chuẩn xác

Nếu chỉ cân chỉnh bằng cách nghe thì nhiều trường hợp âm trầm sẽ rất lớn, đôi lúc có thể vượt quá mức cần thiết từ 10 đến 12dB. Âm trầm quá mạnh sẽ làm khuất đi độ chi tiết, làm giảm headroom cho các dải trầm một cách đáng kể. Do đó hãy dành chút thời gian để cân chỉnh lại hệ thống một cách cẩn thận, kể cả subwoofer, sau đó dùng máy đo áp suất âm thanh cùng test tone của hệ thống để cân chỉnh lại các kênh để đảm bảo rằng ở vị trí ngồi, âm thanh cảm nhận được từ tất cả các loa đều giống như nhau.

Nguồn: tapchihifi.com/Nguyễn Hào

“Nhất điện, nhì phòng, tam dây, tứ kệ” là câu nói mà các audiophile vẫn luôn truyền tai nhau khi nói về thứ tự tầm quan trọng của các phụ kiện đến chất lượng âm thanh của các hệ thống audio. Ngoài nguồn điện là yếu tố có tác động trực tiếp lên khả năng trình diễn của các thiết bị và chất lượng âm thanh đầu ra thì phòng nghe là yếu tố phụ quan trọng nhất, dù không ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng trình diễn của các thiết bị nhưng những tương tác về mặt âm thanh của phòng nghe lại quyết định khá nhiều đến chất lượng âm thanh của hệ thống nói chung và giá trị trải nghiệm của người nghe nói riêng.

Trong một chương trình “Ask the Expert” được tổ chức bởi Dynaudio, chuyên gia Roland Hoffmann của hãng loa hi-end danh tiếng này sẽ giải đáp những thắc mắc của người dùng về phòng nghe cũng như setup vị trí loa trong phòng. Roland Hoffmann hiện là quản lý cấp cao của Dynaudio, ông sẻ trả lời những câu hỏi cơ bản mà hãng này nhận được nhiều nhất về vấn đề phòng nghe, nhằm giúp người dùng có được những hình dung cần thiết về vai trò của căn phòng và cụ thể hơn là cách kê đặt loa thích hợp.

Khoảng cách lý tưởng từ loa tới tường là bao nhiêu?

Trên thực tế không hề tồn tại một khoảng cách lý tưởng dành cho mọi căn phòng, mọi hệ thống. Thông thường, con số này rơi vào khoảng 1m ở hầu hết các tường hợp. Tuy nhiên, khoảng cách giữa loa và tường phụ thuộc vào khác nhiều thứ như kích thước phòng (chiều dài, chiều rộng, độ cao), đặc tính âm học của phòng, kích thước loa (lớn hay nhỏ), cấu trúc của loa và đặc tính âm thanh của nó. Phòng nghe luôn có tác dụng như một thùng loa, nghĩa là sẽ phát sinh các tương tác như sóng đứng và cộng hưởng, đặc biệt đối với dải trầm. Do đó, việc cần thiết khi có một hệ thống âm thanh trong tay là tính toán, setup để chọn ra vị trí tối ưu nhất cho đôi loa ở căn phòng của nó.

Tác động của cổng phản xạ phía sau loa với tường?

Cổng phản bass thực tế là một cổng thoát hơi được mở ra từ thùng loa nhằm tận dụng những cộng hưởng có lợi để tăng cường chiều sâu và cường độ dải trầm. Thông thường, cổng phản xạ bass sẽ được đặt phía sau loa và nó chỉ phát ra những âm trầm có tần số rất thấp, chừng vài chục Hz. Do đó, việc cần làm lúc này là hiệu chỉnh loa đến một vị trí, khoảng cách phù hợp so với tường để có được tiếng bass rõ nét và gọn ghẽ nhất, không bị cộng hưởng với tường gây ù rền hay um tiếng. Sau khi đã chọn được một vị trí cho loa mà ở đó âm bass là tốt nhất, chúng ta có thể bổ sung thêm một số bass trap để tiêu bớt năng lượng dư thừa của dải trầm, tuy nhiên cần chú ý sử dụng ở mức vừa đủ để không làm thiết bass, mất chi tiết.

Hiện tượng mất bass và cách setup trong phòng vuông?

Một số người dùng thường phàn nàn về chuyện họ không nghe thấy hoặc chỉ nghe thấy tiếng bass rất yếu ớt từ dàn máy của họ. Nếu dàn máy đó đủ tốt và phối ghép phù hợp thì rất có thể hiện tượng này gây ra bởi việc chọn sai vị trí, có thể là vị trí ngồi, vị trí đặt loa hoặc cả 2, làm cho người nghe rơi vào đúng vị trí nút sóng, ở đó âm trầm là ít nhất. Hãy thử kê lại loa hoặc chọn lại vị trí ngồi và nghe thử, từ đó chọn ra vị trí tốt nhất.

Đối với phòng vuông, đây là căn phòng bất lợi nhất cho việc setup âm thanh bởi nó có chiều rộng bằng chiều dài, đồng nghĩa với việc sóng đứng sẽ tăng lên gấp đôi so với các trường hợp khác. Cách xử lý vấn đề này là người ta thường cố gắng phá vỡ sự đối xứng của hình vuông này. Đầu tiên, vị trí ngồi nghe được khuyến cáo nên chọn ở cách tường phía sau 1/5 chiều dài phòng. Tiếp đến, các loa nên được kê ở vị trí mà số đo của nó tuân theo “tỉ lệ vàng” trong setup âm thanh là 8:5. Cụ thể, khoảng cách của loa tới tường phía sau so với khoảng cách của loa với tường bên sẽ có tỉ lệ là 8:5. Từ đó, có thể thực hiện dịch chuyển loa vài cm, tiến lên hoặc lùi lại sau đó nghe thử ở từng vị trí để chọn ra chỗ có âm thanh tốt nhất.

Những thử  nghiệm tốt nhất cho âm thanh tần số thấp

Hiệu quả của việc setup âm thanh thường được đánh giá bằng chất lượng dải trầm mà người nghe thu được bởi đây là dải tần số biểu hiện rõ nhất những vấn để của phòng nghe. Thông thường, chúng tôi chọn các bản ghi giàu tiếng bass ở hoảng 80Hz hoặc 60Hz bởi đây là âm trầm dễ nghe, cảm nhận và đánh giá nhất. Tôi có một số đề xuất về các bản nhạc thử nghiệm âm trầm dành cho việc setup hệ thống âm thanh:

Lou Reed – Walk on the wild side, Transformer

Daft Punk – Get Lucky, Random Access Memory

Kraftwerk – Das Model (2009 re-master), Die Mensch Machine

Turboweekend – Sweet Jezebel, Ghost Of A Chance

Tam giác stereo

Tam giác stereo là một vị trí thiết lập lý tưởng dành cho hoạt động nghe. Tại đó, người nghe và 2 loa sẽ tạo thành một tam giá đều. Tuy cách sắp xếp này không thường được sử dụng tại nhà do cách điều kiện khác nhau nhưng nó chính là cách để có được trải nghiệm nghe với chất lượng âm thanh tốt nhất. Tam giác stereo lý tưởng luôn được ứng dụng trong các studio chuyên nghiệp, tại vị trí này, người nghe sẽ nhận được âm thanh với chất lượng tốt nhất, chính xác về tần số và pha, giàu chi tiết, hài âm cũng như có được cảm nhận về âm hình stereo rõ ràng nhất. Các loa trong bố trí này có thể được toe-in (hướng vào trong) một chút để tạo ra trường âm tốt nhất. Góc toe-in ít hay nhiều phụ thuộc vào đặc tính căn phòng cũng như độ tỏa rộng của âm thanh từ loa.

Những bản nhạc tốt nhất để thử nghiệm âm hình stereo của hệ thống

Nguồn: SGHD

Tổng quan thiết kế
Nằm ngay dưới một căn phòng mái che toàn là kính, không gian hình tám cạnh này chính là căn hầm bỏ không mà gia chủ của nó nảy ra ý định biến thành một Phòng nghe nhìn cho mình.

“Dù hình dáng căn phòng quái lạ, nhưng đó mới là cái chúng ta cần để xây dựng thành 1 Phòng nghe nhìn độc đáo về mặt thiết kế, nhưng vẫn có thể dựng thêm các bức tường gồ cạnh nhằm đem lại chất âm cực hay.” – theo lời ông Lance Anderson, Chủ tịch điều hành Cty Admit One Home Cinema.

Ông Anderson giải thích rằng, các tần số trầm (bass) có xu hướng mất hút trong cạnh phải của các góc tường. Nhưng tuyệt vời là căn phòng này không hề bị mắc phải vấn đề đó, và nhóm thiết kế của Admit One Home Cinema nhờ vậy mới có thể cân bằng được chất âm đẹp mà không phải nhờ đến bất kỳ thiết bị hay thiết kế trợ giúp nào để xử lý chất âm như mong muốn.

Trần nhà
Ngay chính hình dáng tám cạnh của gian phòng còn giúp tạo nên một trần nhà kiểu vòm độc đáo. Hơn thế nữa, nhằm kiến tạo cho trần nhà trông cao hơn chiều cao thật của nó (hơn 3 mét), Admit One Home Cinema đã sử dụng hệ thống trần nhà StarScape sợi quang gắn vào tấm ốp trần thạch cao và neo vào vòm trần bằng các dây cáp sợi quang phát sáng. Các dây cáp này được đi ở phía trên tấm ốp trần, kết nối các “ngôi sao” với nguồn tạo sáng để chúng phát sáng lung linh như dưới bầu trời đêm. Có tổng cộng 1.400 “ngôi sao”, tất cả đều là lỗ đục trên tấm ốp trần và ánh sáng phát qua các lỗ đục này.

Màn chiếu và Loa
Tuy nhiên, nhóm Admit One Home Cinema cũng đã gặp phải một số thử thách với gian phòng rộng gần 162 mét vuông này, đó là việc gắn màn hình chiếu rộng 3,65 mét lên một bức tường gồ cạnh. Nhằm tạo một mặt phẳng để gắn bức màn chiếu Stewart Filmscreen CinemaScope siêu rộng này lên, nhóm Admit One đã xây một bức tường lồi dày khoảng 11 inch, và kéo dài nó khoảng 22 inch xuống sát gần sàn để có thêm không gian đặt các loa subwoofer “JL Audio” và loa center “James Loudspeaker”; các loa lênh trái và phải được đặt lọt thỏm vào các cột được thiết kế đặc biệt, còn loa hậu được gắn vào tường đằng sau.

Ghế ngồi
Với không gian này thì muốn có được trải nghiệm tối ưu nhất, 2 hàng ghế cũng không thể đặt thẳng hàng. Nhóm Admit One đã phải dùng hệ thống nâng ghế uốn cong để tạo hình cho 2 hàng ghế chạy theo vòng cung của tường phía sau.

Hệ thống thiết bị phát
Riêng hệ thống thiết bị phát hình và âm thanh trong Phòng nghe nhìn này thì được thiết kế đúng chuẩn quen thuộc, và tất cả đều được đặt ẩn bên trong một bộ rack Middle Atlantic. Các thiết bị phát bao gồm một máy chủ Kaleidescape chứa phim, ảnh, một bộ xử lý âm thanh NAD, một amplifier và đầu DVD để phát lên máy chiếu phim Vidikron. Bộ rack được đặt sao cho vừa đủ tầm nạp đĩa, nhưng cũng đủ xa tầm mắt sao cho chỉ thấy được màn hình chiếu và làm không ảnh hưởng đến thiết kế ấn tượng của cả gian phòng.

Scotty – Theo Electronic House

Các mẹo đặt loa thông dụng
Luôn nhớ nguyên tắc phần ba và phần năm khi quyết định sắp đặt loa và vị trí người nghe. Đặt loa cách tường một khoảng cách bội số của phần 3 và phần 5 của kích thước căn phòng hướng đó. Ví dụ, nếu phòng dài 6 mét và rộng 4,5 mét, hãy đặt loa trái và phải cách khoảng 1,2 mét (một phần năm) tính từ tường phía sau và cách tường hai bên khoảng 1 mét (một phần năm). Sau đó đặt ghế ngồi nghe chính cách tường phía sau khoảng 1,2 mét (hay cách 3,6 mét tính từ mặt phẳng nơi đặt hai loa trước), hoặc ghế nghe cách tường 2,4 mét và cách mặt phẳng đặt hai loa trước cũng 2,4 mét).

Không cần phải đặt loa center vào đúng chính giữa căn phòng. Ví dụ, nếu căn phòng rộng 4,5 mét thì không nhất thiết loa giữa phải cách hai tường đúng 2,25 mét mà có thể cách một bên 2 mét, một bên 2,5 mét. Mặc dù cách sắp đặt này hơi lệch một chút nhưng đôi khi nó lại tạo âm mềm mại hơn.

Nếu có thể, tránh đặt ghế ngồi nghe sát tường. Do cái gọi là hiệu ứng phòng (sóng đứng), các tần số thấp sẽ bị ảnh hưởng khi ở gần tường. Ở vị trí này các âm trầm sẽ không đủ độ cân bằng và mềm mại.

Loa trước
Mặc dù có loa trung tâm, nhưng không vì thế mà để các loa trước cách xa nhau quá. Để tạo được sự kết hợp âm stereo tốt nhất cũng như âm hình chính xác nhất, nguyên tắc cơ bản là đặt các loa trước trái phải ở khoảng cách bằng hoặc ít hơn một chút khoảng cách từ mỗi loa tới người nghe. Ví dụ, nếu các loa cách nhau khoảng 2 mét thì khoảng cách từ các loa trước này đến người nghe khoảng 2,5 mét hoặc hơn một chút là vừa. Tốt nhất là với khoảng cách ghế ngồi nghe cách màn hình từ khoảng 2,5 tới 3,5 mét thì nên đặt các loa ở khoảng cách tối thiểu là hơn 2 mét từ vị trí người nghe, nhưng không quá 3 mét.

Rất nhiều người ngồi quá xa màn hình và loa. Với khoảng cách loa khoảng từ 2,5 mét hơn, tốt nhất nên ngồi cách các loa từ 2,5 đến 3,5 mét. Nếu ngồi quá gần, âm thanh từ mỗi loa sẽ không hòa quyện được chính xác. Nếu ngồi quá xa, bạn sẽ nghe quá nhiều hiệu ứng phản xạ từ phòng.

Các loa nhỏ thường được gọi là các loa bookshelf (giá sách) nhưng thực tế tên của nó không phải là bạn phải đặt chúng lên giá sách. Các loa này nghe tốt nhất nếu được đặt lên các chân đế và đặt cách các tường sau và bên khoảng từ 0,5 đến 1 mét.

Nhiều audiophile thích để các hệ thống loa hai kênh với loa trái và loa phải quay thẳng mặt ra phía trước. Tất nhiên là có một số (chứ không phải tất cả) hệ thống loa sẽ phát huy hết ưu thế nếu ở vị trí này. Nhưng cách thiết lập này chỉ ổn nếu nghe một mình. Nếu bạn xem phim cùng với một vài người khác thì người ngồi gần các loa trái hoặc phải sẽ bị tiếng kênh đó phát thẳng vào tai, trong khi tiếng ở kênh kia lại không thấy rõ. Để hợp lý hơn, cố gắng quay các loa hướng về vị trí ghế ngồi trung tâm hoặc hướng về một giao điểm ở phía trước vị trí ngồi trung tâm khoảng 0,5 mét. Dù không thật hoàn hảo, nhưng khi xem phim với đông người thì tất cả mọi người ít nhất cũng đều hưởng lợi.

Nếu bạn có một màn TV rất lớn thì hãy dịch các loa trái và phải lên phía trên màn hình hơn là đặt trên cùng một mặt phẳng với màn hình. Điều này sẽ không hề khó khăn gì nếu bạn kết hợp với mẹo đặt cách tường như đã đề cập ở phần đầu. Hơn nữa để các loa xa màn hình sẽ giảm thiểu các phản xạ âm từ màn hình.

Nếu màn hình là TV CRT cổ điển thì hãy xem xem loa của bạn đã được bọc lớp chống nhiễu từ hay chưa vì nó sẽ làm ảnh hưởng tới TV. Nếu là các màn TV đời mới thì không cần quan tâm đến điều này nữa.
Các loa surround
Nếu có một hệ thống âm thanh rạp gọn nhẹ thì không cần quan tâm lắm đến surround bởi các loa trước đảm nhận surround đã có cảm biến tự động nhận diện không gian phòng và sẽ phát ra âm thanh thích hợp, thậm chí các bộ gọn nhẹ này đôi lúc nghe còn ấn tượng hơn hệ thống loa surround tiêu chuẩn thông thường.

Đặt các loa surround ngay tường cạnh bên của vị trí nghe. Thông thường vị trí tốt nhất là để loa quay 110 – 120 độ tính từ mặt loa trước là tốt nhất đối với một hế thống loa 5.1. Tuy nhiên, cũng không nên quá câu nệ truyền thống. Nếu phòng quá hẹp thì việc đặt loa surround gần vị trí nghe sẽ bị quá to, vì thế hãy đẩy nó ra xa hơn.

Loa siêu trầm
Về vị trí của loa siêu trầm thì có thể viết cả một cuốn sách dài. Tựu trung lại, loa siêu trầm dù không hướng nhưng không phải bạn cứ đặt ở đâu cũng sẽ có được âm thanh tốt. Chỉ có cách duy nhất là thử. Hãy đặt thử ở cá vị trí khác nhau và để nghe một thời gian. Hãy chú ý lắng nghe độ mượt, độ đồng nhất của âm trầm. Sau một thời gian đổi vị trí, bạn sẽ tìm được vị trí hợp lý nhất cho loa này.

Nguyễn Hà (Sohoa)

Vị trí loa ảnh hưởng tới sự cân bằng, tới chất lượng và cường độ âm thanh. Khi bạn thay đổi vị trí loa rồi tinh chỉnh những thay đổi đó, bạn sẽ nghe thấy nhiều nét nhạc mới lạ rất thú vị cũng như phát hiện ra sự kết hợp hài hòa, ăn ý giữa các dải tần. Trước khi bắt tay vào tìm vị trí thích hợp nhất cho loa, bạn cần hiểu năm yếu tố căn bản quyết định đến chât lượng âm thanh trong một căn phòng khi bạn thay đổi vị trí loa.

VỊ TRÍ TƯƠNG ĐỐI GIỮA LOA VÀ NGƯỜI NGHE
Là nhân tố đóng vai trò vô cùng quan trọng trong chất lượng âm thanh của phòng nghe. Để nghe nhạc được hay, loa cần đặt ở những vị trí mang tính đối xứng nhau và người nghe cần ngồi trên trục chính giữa hai loa với khỏang cách giữa họ và loa lớn hơn khỏang cách giữa hai loa một chút. Vị trí ưu này còn được gọi là “điểm ngọt” – nôm na là điểm ngồi nghe… sướng nhất. Đây không phải là quy tăc bất di bất dịch, nhưng làm được vậy, bạn sẽ thây sân khấu âm thanh và âm hình đẹp hơn, âm thanh trở nên tập trung. Nếu bạn ngồi lệch khỏi “điểm ngọt” này, bạn có cảm giác âm thanh lệch sang một bên loa.

Khỏang cách giữa các loa cũng có liên quan đến độ mở của sân khấu âm thanh và sự tập trung của âm hình (là cảm giác xác định được vị trí của nhạc cụ và ca sĩ trong không gian âm thanh). Khỏang cách hai loa càng lớn, sân khấu âm thanh càng rộng, nhưng âm hình lại bị suy yếu dần, thậm chi biến mất. Song nếu chúng quá gần nhau, độ sâu của sân khấu âm thanh sẽ bị hạn chế.

Mẹo nhỏ: Bạn hãy thử dùng một chiếc ghế văn phòng có bánh xe, sau đó ngồi lê và di chuyển theo trực dọc giữa hai loa. Trong quá trình di chuyển, bạn sẽ tìm thấy một điểm có âm thanh hay nhất. Đó chính là “điểm ngọt”. Tại điểm này, âm thanh rõ nét và sân khấu âm thanh thóang rộng, ổn định nhất.

Một điểm cần lưu y là khi ngồi cách xa loa, đặc tính âm học của phòng nghe sẽ tác động đến tai bạn nhiều hơn so với ngồi gần. Vì nếu ngồi gần, bạn sẽ nghe thấy nhiều âm thanh trực tiếp phát ra từ loa và ít âm thanh phản hồi từ trường hoặc trần, sàn.

KHỎANG CÁCH GIỮA LOA VÀ TƯỜNG
Những mảng tường quanh phòng nghe cũng liên quan tới cân bằng âm thanh tổng thể. Đặt loa gần tường, tiếng bass sẽ được tăng cường, khiến âm thanh trở nên nặng nề hơn. Có lọai loa ngay từ đầu đã được thiết kế để đứng gần tường phía sau, chúng cần có sự phản xạ âm của phòng để làm cho âm thanh cân bằng và tự nhiên hơn. Những loa này khi đặt xa tường sẽ trình diễn rất yếu, âm thanh bị lõang. Song có loa sẽ phát tiếng dày và nặng nếu bạn không đặt cách tường tối thiểu 1m. Khi đặt loa hãy xem tài liệu hướng dẫn kèm theo và xác định rõ lọai loa nào phù hợp phòng của bạn nếu diện tích phòng hạn chế. Khi loa đặt gần tường, tiếng bass bị phản hồi từ tường dội lại không gian phòng nghe. Khi ấy, sóng trực tiếp và phản hồi sẽ cộng hưởng với nhau ở tần số thấp, làm cho tiếng bass nghe to hơn. Tất cả các bề mặt của phòng (trần, sàn, bốn bên tường) đều làm tăng âm lượng của tiếng bass. Càng gần góc tường, tiếng bass càng lớn. Nhiều hãng loa cũng nêu rõ khỏang cách cần thiết giữa loa và tường. Hãy đặt loa ở vị trí nhà sản xuất gợi ý, sau đó, bạn có thể thử nghiệm nhiều vị trí khác nhau theo ý muốn.

Cuối cùng, khỏang cách loa và tường bên cũng liên quan đến độ lớn của âm phản xạ. Loa càng gần tường bên, âm thanh này càng lớn. Những bức tường được xử lý tiêu âm tốt có thể hạn chế được điều này.

KHỎANG CÁCH GIỮA LOA VÀ TƯỜNG PHÍA SAU ẢNH HƯỞNG TỚI CHIỀU SÂU ÂM THANH
Nhìn chung, loa càng xa tường sau, bạn sẽ cảm thấy âm thanh càng có chiều sâu. Sân khấu sâu và rộng ít khi xuất hiện ở những loa đứng gần tường hậu. Chỉ cần kéo loa ra xa vài chục cm, bạn đã thấy sự khác biệt giữa một sân khấu âm thanh đẹp và xấu. Tiếc thay, nhiều phòng nhạc lại không cho phép loa đứng ra xa tường. Trong những căn phòng đó, hãy làm cho bức tường phía sau có tính tiêu âm bằng cách sử dụng những vật liệu tiêu âm phủ lên mặt tường.

Quy tắc 1/3: Quy tắc chung để có được tiếng bass đẹp là khỏang cách giữa loa và tường sau bằng 1/3 chiều dài phòng, cũng có thể là 1/5 (quy tắc này ít phổ biến hơn). Cả hai vị trí này đều giảm khả năng phát sinh sóng đứng và giúp loa phối hợp với phòng tốt hơn. Hãy bắt đầu thử nghiệm vị trí loa và ghế ngồi với những quy tắc căn bản nói trên với những bản nhạc nhiều tiếng bass tới khi bạn cảm nhận được độ mềm và độ hài hòa của tiếng bass với các dải tần khác ở mức độ ứng ý nhất. Tìm ra được “điểm ngọt” cho tiếng bass, bạn cũng sẽ thấy trung âm rõ và trong hơn.

ĐỘ CAO CỦA LOA ẢNH HƯỞNG TỚI ĐỘ CÂN BẰNG ÂM THANH
Dải tần của hàu hết các loa đều có sự thay đổi khi vị trí đặt loa lên cao hoặc xuống thấp. Những thay đổi này chủ yếu tác động đến tiếng trung và tiếng treble, âm thanh sẽ rõ nét hơn. Theo kinh nghiệm, vị trí của treble cách sản từ 80cm-120cm sẽ là độ cao đẹp nhất.

Mẹo nhỏ: Hãy đặt loa bookshelf lên những bộ chân loa có độ cao thích hợp, sao cho độ cao của loa treble hoặc loa trung ngang với tai người ngồi nghe. Ngược lại nếu đã có sẵn chân loa với chiều cao cố định hoặc sử dụng loa cột (floorstanding), bạn nên kiếm những chiếc ghế có chiều cao tương ứng để sao cho tai bạn ngang tầm với loa trung hoặc loa treble. Với chiều cao thích hợp, bạn dễ dàng tìm được vị trí nghe âm thanh rõ ràng nhất.

GÓC CỦA LOA TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỘ CÂN BẰNG ÂM THANH, ĐỘ SÂU VÀ ĐỘ TẬP TRUNG CỦA ÂM HÌNH
Hầu hết các loa cần đặt hơi nghiêng mặt về phía người nghe, nhưng có loa lại phải hướng thẳng về phía trước. Góc của loa có ảnh hưởng sâu sắc tới sự cân bằng giữa tần số trung và cao, độ tập trung của sân khấu âm thanh và cảm gíac không gian, cũng như tính tức thì, trực diện của âm thanh…
Vì tiếng treble có hướng tính cao, nên việc chỉnh cho loa hướng về phía tai nghe sẽ tăng lượng tiếng treble bạn nghe thấy tại “điểm ngọt”. Nếu tiếng quá sáng thì có thể điều chỉnh lại bằng cách quay hướng loa lệch khỏi tai bạn một chút.

Mẹo nhỏ: Hãy thử nghe loa một lát với vị trí thẳng. Sau đó xoay loa nghiêng một góc 10 độ về phía bạn. Thử nghe lại rồi lại tiếp tục xoay loa nghiêng tiếp tới 20 và 30 độ. Với vị trí nào nghe hay nhất, bạn có thể cố định loa tại vị trí đó. Thông thường, xoay hướng loa vào phía người nghe, bạn sẽ thấy âm hình rõ hơn, âm thanh nghe nổi hơn.

Theo Nghe Nhìn Việt Nam

TỪ NHỮNG NGUYÊN LÝ ĐIỀU CHỈNH CĂN BẢN

Để hiểu được các hướng dẫn có thể trợ giúp ra sao, trước tiên bạn nên nắm rõ vài vấn đề cơ bản về cách truyền âm thanh khi chúng ta ra khỏi loa. Mọi bề mặt của căn phòng và độ vật trong phòng đều là những vật phản xạ âm thanh có nghĩa cho rằng âm thanh chỉ đi thẳng từ loa đến tai bạn là không chính xác. Con đường âm thanh trực tiếp từ loa đến tai bạn, đương nhiên là quan trọng, song còn vô sốsóng âm đến tai bạn qua các phản xạ với cac 1đồ vật và tường hoặc sàn của phòng nghe… Hình ảnh stereo cũng được tạo thành từ thời gian (phase) đến các sóngâm, tuy sự định vị chính xác của hình ảnh có thể bị nhiễu do các phản xạ mà chúng ta sẽ xem xét sau. Những yếu tố khác như âm sắc hay “màu sắc” của âm thanh, tính chất của nhạc cụ, độ trong của giọng ca cũng sẽ bị ảnh hưởngnhiều bởi sự kết hợp giữa âm thanh thẳng và âm thanh phản hồi.

Để tránh các âm thanh phản hồi, nhiều chuyên gia chủ trương đặt các loa vào một vùng “chết” của phòng nghe, nơi mà các phản xạ âm thanh sẽ ở mức nhỏ nhất, chẳng hạn như đặt loa ở gần những bức tường có treo rèm dày. Việc xử lý âm học phòng nghe cũng chính là nhằm mục tiêu triệt tiêu phần nào các âm thanh phản xạ này. Nếu bạn muốn nghe loa của bạn phát ra âm thanh chính xác theo phân tích kỹ thuật về đáp tuyến tần số của chúng đã được nhà sản xuất chỉ ra, hãy đặt chúng vào vùng không chịu phản xạ âm thanh, hay vùng “chết” của phòng nghe. Tuy nhiên, trong trường hợp này, ampli của bạn phài có công suất lớn hơn so với khi không có tiêu âm.

Vậy một căn phòng thông thường không có tiêu âm thì âm thanh sẽ như thế nào? Nhờ sự phản xạ âm từ những bức tường hậu và bức tường bên, âm thanhẽ được “nhân công suất” và bạn nghe thấy to hơn hẳn khi có tiêu âm, và chỉ cần to hơn chút nữa, là sẽ có cảm giác âm thanh bị “rối”, bị dội tiếng bass… Không hề có ảo thuật gì ở đây, bạn chỉ cần đặt thử loa ra ngoài vườn và âm thanh khi ấy nghe sẽ rất nhỏ, thiếu sức sống động học nếu so sánh với khi ta đặt chiếc loa đó trong phòng khách tiêu chuẩn. Một trong những vấn đề của tiêu âm đối với loa là tất cả các thiết bị hấp thu âm thanh như rèm hay thảm ta dùng trong phòng sẽ rất hạn chế rất tốt phản xạ âm thanh trung và cao (từ 500-20.000Hz), nhưng kém hay hoàn toàn không có tác dụng khi gặp tần số thấp (dưới 200Hz). Và các tần số thấp lại luôn được căn phòng khuếch đại nhiều nhất, trong nhiều trường hợp, tới 12dB ở dưới 100Hz. Đặt các loa tại vùng “chết”sẽ chỉ đạt được hiệu quả đối với dải trung và cao, còn lại thì sẽ làm trầm trọng hơn vấn đề tần số thấp.

Để sđánh giá hiệu ứng của các bức tường và sàn đối với tín hiệu tần số thấp (dưới 200Hz) của loa, người ta đã thí nghiệm dùng một loa đặt ở nhiều vị trí khác nhau trong phòng. Đặt loa trên sàn (hoặc tựa vào một bức tường trên một bệ hay giá đỡ cao) thì mức nén âm tăng lên trên dưới 6dB. Nếu  để loa trên sàn và tựa lưng vào tường sau, mức nén âm tăng lên khoảng 12dB, còn nếu đặt nó vào đúng góc nhà thì mức nén âm tăng 18Db, Với phần lớn chúng ta, nếu loa của bạn thiếu bass, cách dễ nhất để swử dụng các nhân tố khuéch đại tần số thấp này là đặt loa gần vào tường sau, (loa bookshelf vẫn phải có chân loa).

Kết quả nếu di chuyển loa gần tới bức tường phía sau sẽ làm tăng tín hiệu bass đầu ra và đồng thời cũng có thể kết hợp rất tốt với phòng nghe dựa trên kích thước của phòng đặt loa. Ngược lại, nếu bạn di chuyển loa ra xa bức tường thì tín hiệu bass đầu ra sẽ giảm và việc kết hợp với phòng nghe sẽ kém hơn. Đây chính là phương pháp đầu tiên để bạn có thể điều chỉnh chế độ bass cho loa, bởi phần lớn loa có thể được cân bằng giữa bass với trung và treble bằng việc dịch chuyển loa gần hơn hay xa hơn bức tường phía sau.
Bạn cũng có thể tránh khỏi chế độ phòng nghe không ưng ý bằng việc điều chỉnh vị trí ngồi. Hãy xem xét điều gì xảy ra nếu bạn đặt loa dựa vào tường ở cuối phòng, còn bạn ngồi trên ghế ở sát đầu kia của phòng. Trong trường hợp này, không chỉ có loa kết hợp với các chế độ phòng nghe ở điểm tang cường tiếng bass mà chình bạn cũng đang ngồi ở đúng điểm có thanh áp bị dâng cao. Theo các tính toán và thử nghiệm thực tế, với các tầng số thấp khoảng dưới 50Hz, cường độ có hơi tăng cao thì với phần lớn người nghe vẫn không bị ảnh hưởng gì và trên thực tế thì những người say mê các âm trầm dịu êm sẽ vẫn cảm thấy dễ chịu. Nhưng vời những mức tần số khác khoảng từ 70Hz đến 120Hz chắc chắn người nghe sẽ rất dễ “mệt”. Nếu điều đó gây nên các rắc rối cho bạn, hãy dịch chuyển vị trí ngồi trong phòng về phía đặt loa, nơi mà bạn thấy tiếng trầm dễ chịu nhất.

KIỂU LOA BẠN SỬ DỤNG

Trong nhiều trường hợp, cấu tạo loa tương tác với phòng nghe và sẽ tao ra những hiệu ứng rất khác nhau khi bạn nghe nhạc.

Thủ phạm chính thuộc về vấn đề tín hiệu trầm, tuy nhiên bạn không thể loại bỏ chúng ra khỏi thùng loa. Khi nhà thiết kế đã lựa chọn để cung cấp một kiểu thùng loa trình diễn trầm “gây ấn tượng” thì rất có thể bạn sẽ gặp phải rắc rối về phần bass cho phòng nghe. Ta hãy xem kiểu loa phản xạ tiếng trầm (reflex). Ở đây, khi vận hành, loa bass kích thích cộng hưởng trong thùng loa do sự đàn hồi của thể tích khí và khối khí chuyển động ra ở cổng thoát khí. Kết hợp với cộng hưởng trong phòng, tín hiệuu bass thoạt gây ấn tượng nhưng sau đó nhanh chóng bắt đầu tràn ngập cả tín hiệu trung tần của loa và đôi khi trở nên khó chịu đối với người nghe trong các căn phòng không có thiết bị triệt tiêu tiếng bass. Kiểu tiếng bass như vậy được mô tả bằng việc nhấn mạnh quá mức các khí cụ bass và thiếu độ rõ tách bạch trong vùng âm này.

Các loa Transmission Line là một kiểu đặc biệt của thiết kế một phần tư bước sóng, với cột loa được kéo dài. Với một đường truyền phát dài của tiếng trầm, chế độ phát âm mạnh nhất thường ở một tần số khá thấp làm cho người nghe không cảm thấy dễ chịu và luôn bị ấn tượng cường độ mãnh liệt tại các tần số đó. Các loa Transmission Line nhỏ hơn thường sẽ nghẹt trầm trọng khi có các vấn đề dội âm. Tuy nhiên, có một dòng loa khác ít biểu lộ hơn các rắc rối này và có khả năng hòa nhập với phòng nghe theo cách tốt hơn. Những loa này là cá loa panel kiểu tĩnh điện. Điển hình là loa mành lưỡng cực của Quad, MagnePlanar, MartinLogan… song thực tế, bất cứ loa lưỡng cực nào cũng có những nhược điểm khác của nó, chẳng hạn tiếng trầm không sâu bằng loa thùng. Với các loại loa mành lưỡng cực nói trên, bạn có thể thu được những kết quả tốt nhất bằng việc đặt nó ở khoảng một phần ba căn phòng kể từ tường hậu. Cách sắp xếp này đưa lại cho các loa panel tiếng bass sáng sủa và chế độ nghe tạm chính xác trong phòng nghe. Ban đầu nó sẽ làm bạn hơi sốc vì không thể nghe được âm thanh chắc nịch mà loa hộp có thể chuyển tải, nhưng một khi bạn thay đổi sự cân bằng, các loa lưỡng cực có rất nhiều lựa chọn thích hợp cho những ai có phòng nghe đủ lớn.

THÊM VÀ ĐIỀU MÀ BẠN CẦN CHÚ Ý…

Như vậy chúng ta vừa xem xét vùng tần số thấp, nơi các chiều dài bước sóng tương tác với các kích thước phòng nghe và đó là vấn đề chính. Phía trên vùng này là một khu vực chuyển tiếp sang tần số trung, nơi các sóng âm ít chịu tác động của phản xạ hơn, thay vào đó, chúng bị biến đổi do hiện tượng khuếch tán và nhiễu xạ, sự chuyển tiếp này xảy ra điển hình giữa 200-400Hz trong các phòng nghe lớn nhưng có thể cao hơntrong những phòng nghe nhỏ hơn. Do đó các phòng nhỏ là nơi sảy sinh những vấn đề khó giải quyết nhất. Ở vùng bass cao hơn, bạn có thể bắt đầu thêm các vật liệu tiêu âm để điều chỉnh tiếng dội. Các miếng vật liệu trang trí nội thất, những chiếc xô pha bọc nhung và giá sách lớn chứa đầy sách sẽ giúp bạn giải quyết phần nào vấn đề. Tại những tần số cao, các tấm thảm, rèm cửa, các bức tranh và nêm sẽ giúp hập thụ âm thanh trong vùng này. Một giá đầy sách sẽ rất có ích khi có thể di chuyển chúng xung quanh phòng, nhất là dọc theo các tường bên, để điều chỉnh các phản xạ âm thanh khó chụ.

Mô hình lý tưởng cho một hệ thống nghe stereo tốt là đặt các loa đối xứng trong phòng nghe sao cho từng cặp loa có phản xạ từ tường và đồ vật ngay kế bên gần nhau và như thế sẽ có cùng đặc tính âm sắc. Việc thử nghiệm rõ ràng vị trí đặt là công việc quan trọng bạn cần làm trong ngày.

Và đó chính là kết luận mà chúng tôi muốn chia sẽ với bạn – mặc cho mọi lý thuyết vàtính toán, câu trả lời thực sự cho việc định vị loa trong phòng nghe chính là bạn phải thử nghiệm. Bạn hãy nhớ rằng một thay đổi của vị trí người nghe luôn là giải pháp tốt hơn là dịch chuyển loa, các phòng nhỏ gặp nhiều vấn đề khó giải quyết hơn phòng lớn. Việc định vị các loa theo chiều rộng của căn phòng giúp tránh các chế độ “đột biến” tần số thấp hơn, hơn là định vị theo chiều dọc. Di chuyển các loa gần tới bức tường, thậm chí chỉ vài xăng-ti-mét, sẽ làm chắc tiếng bass hơn do việc giảm nhập với phòng nghe. Tóm lai, việc sử dụng ta của bạn có thể thường xuyên giải quyết được phần lớn các vấn đề nảy sinh về sự tích hợp loa với phòng nghe nhạc.

Nghe Nhìn Việt Nam