Nếu bạn hỏi bất kì một thính giả, một kĩ sư hay một nhà phê bình có kinh nghiệm nào thì suy cho cùng một chiếc loa cuối cùng cũng chỉ là sự cân bằng của sự thỏa hiệp. Đó là bởi quá trình chuyển đổi từ một tín hiệu điện tử thành một tín hiệu âm thanh đã trải qua chiều dài phát triển hàng trăm năm thì đó vẫn không phải là một nền khoa học hoàn hảo. Làm cho một thiết bị trong phòng khách có thể tái tạo lại tất cả mọi thứ từ một dàn nhạc với quy mô đầy đủ cho tới giọng nói của con người với độ chính xác cực lớn dường như là một nhiệm vụ nặng nề. Đó có lẽ cũng chính là lý do tại sao vào cuối những năm 1960, Yamaha đã tạo ra NS20 – một chiếc loa với củ loa hình chữ nhật ở phía sau được thiết kế nhằm mô phỏng lại một chiếc đàn violon xấp xỉ bằng kích thước và hình dạng của nó.

Loa đã trải qua một chặng đường rất dài kể từ khi nó được giới thiệu vào cuối thế kỉ XIX. Những cuộn dây động được cấp bằng sáng chế vào năm 1874, màng nón loa là vào năm 1901. Rice và Kellogg đưa ra nguyên tắc của bộ tản nhiệt trực tiếp vào năm 1925 và Kellogg đã xin được cấp bằng sáng chế cho chiếc loa tĩnh điện vào năm 1929. Mặc dù chiếc loa hai đường tiếng đầu tiên xuất hiện vào năm 1931, còn hệ thống treo âm nhạc – nền tảng của tất cả những chiếc loa hộp nhỏ đã bắt đầu từ năm 1954. Hiện nay, các kỹ sư chủ yếu phát triển những mẫu loa mới dựa trên những mẫu loa cũ nhằm khắc phục và cải thiện những thiếu sót, nhược điểm của chúng hơn là thiết kế và sản xuất một mẫu loa hoàn toàn mới.

Mặc dù trong thời gian này, thật khó để các nhà thiết kế đồng ý với cách tiếp cận tốt nhất về việc thiết kế xây dựng những chiếc loa hoàn hảo. Lắng nghe một chiếc loa của Bowers & Wilkins và một chiếc loa khác của Focal, mặc dù giữa chúng có rất nhiều điểm tương đồng thì vẫn không có ít điều khác biệt, đặc biệt khi chúng hoạt động với điều kiện và môi trường như nhau. Điều đó một phần phụ thuộc vào thị trường thực tế: Trên thực tế mỗi người tiêu dùng lại có những thị hiếu khác nhau và những hệ thống khác nhau ở độ rộng phòng nghe khác nhau. 

Ý tưởng

Điều mà hầu hết chúng ta đều đồng ý với nhau đó là một chiếc loa cần đáp ứng được một số những điều sau đây: Phản ứng tần số phẳng, dải tần rộng, xử lý công suất cao, ít màu sắc và tất nhiên là độ méo thấp. Trên lý thuyết nếu như tất cả những điều kia đều đạt được thì quả là rất tuyệt vời. Tuy nhiên việc dựng lên một chiếc loa cần phải thực hiện tất cả và luôn bao gồm những đòi hỏi đối nghịch. Chiếc loa tĩnh điện đầu tiên được đưa vào sản xuất vào năm 1957 bởi QUAD đã gần đạt được những mục tiêu bằng cách đưa ra mức độ biến mất của màu sắc trong các trường hợp phản ứng tần số quả là một điều rất đáng nhớ. Tuy nhiên, bản thân loa không tạo ra loại công suất trong những âm bass mà đòi hỏi điều đó ở một ampli, đây là tình trạng hiếm khi được đề cập đến một cách nghiêm túc. Với những thách thức vốn có trong thiết kế, nhiều nhà sản xuất loa tĩnh điện đã chuyển sang thiết kế hỗn hợp trong đó kết hợp bảng điều khiển với củ loa bass có cuộn dây âm thanh di động. Tuy nhiên sự khác biệt trong sự phân tán và độ động khiến cho việc thiết kế càng trở nên khó khăn cho dù ở mức giá cao đi chăng nữa. 

Mặc dù không hoàn toàn cần thiết để chấm dứt, việc xử lý công suất cao là một chất lượng rất đáng mong muốn, nó cung cấp tiềmnăng cho mức âm lượng lớn và chân thực hơn. Trong khi một số ít người mong muốn một ban nhạc rock hay một dàn nhạc mạnh mẽ có mặt ngay tại phòng nghe của mình, không có quá nhiều nghi ngờ rằng SPL là chiếc chìa khóa quan trọng trong việc tạo nên một bản sao thực tế của nhạc sống. Những hệ thống với độ nhạy thấp đòi hỏi rất nhiều năng lượng để cung cấp SPL lớn, chúng cần một chiếc ampli với kích cỡ của một nhà máy phát điện nhưng những chiếc loa với độ nhạy lớn hơn 90dB/Watt trong một mét thường phải đấu tranh để duy trì một tần số phẳng. Sự cân bằng là điều hết sức cần thiết.

Cách thức và phương tiện

Ngay cả trong một chiếc loa phát trực tiếp cũng có rất nhiều việc để làm. Quyết định đầu tiên cần thực hiện đó chính là nên thiết kế thùng loa kín/màng ngăn vô tận, reflex loaded/cổng hay các đường dây truyền tải. Reflex-loaded là một lựa chọn phổ biến. Nó mang đến độ xử lý nguồn tốt hơn, độ rộng âm bass đo được cũng lớn hơn bởi vì các đầu ra từ các cổng đóng góp cho đầu ra tổng thể. Thùng loa kín thường ít được có khả năng duy trì những SPL cao nhưng lại có những âm bass sáng hơn, rõ nét hơn so với thiết kế phản ứng bởi vì nó khá khó để loại bỏ hoàn toàn sự biến dạng từ các cổng. 
Trong khi đó đường dây cung cấp chất lượng âm bass trong thùng loa kín với phong cách xử lý nguồn phản ứng cũng ít phổ biến có lẽ là do nó khó có thể thực hiện được chính xác. Phần mềm tồn tại cho thiết kế khép kín hết sức phức tạp và hầu hết do phòng nghiên cứu và phát triển (R&D) đảm nhận.

Khi đã xác định được thiết kế củ loa như thế nào, quyết định tiếp theo bạn cần thực hiện đó là tín hiệu sẽ được phân chia như thế nào. Điều dễ dàng và hấp dẫn nhất trong nhiều khía cạnh đó là thiết kế loa một đường tiếng với một củ loa. Nó mang đến sự gắn kết gần như ngay lập tức của timing, tuy nhiên nó cũng hạn chế các băng thông một cách khá nghiêm ngặt. Với loa hai dải tần bạn có thể mở rộng băng thông một cách đáng kể nhưng sau đó bạn cần phân chia tín hiệu với loa phân tần. Điều này có nghĩa là một quyết định về độ dốc của sườn dốc; 6, 12, 18, 24dB/octave (theo thứ tự lần lượt). Điều đó tạo ra rất nhiều sự lựa chọn rằng các tụ điện và cuộn cảm khác nhau trong âm thanh từ thương hiệu này đến thương hiệu khác.
Bạn cũng có thể dễ dàng đi đến quyết định thiết kế chiếc loa bốn dải. Chiếc loa càng nhiều “dải” thì những dải tần mà mỗi củ loa tái tạo càng hẹp vì thế mà nó xử lý độ mạnh cũng tốt hơn nhiều. Điều này đồng nghĩa với việc sự sắp xếp bộ phân tần cũng trở nên phức tạp hơn. 

Đi cùng với việc làm thế nào để phân chia các tín hiệu trên hệ thống các đơn vị củ loa chính là thách thức làm thế nào để tìm ra và phát triển những củ loa đó để chúng có thể cung cấp các tín hiệu với độ biến dạng ít nhất có thể. Sự lựa chọn ở đây không khiến bạn quá hoang mang nhưng nó cũng là một vấn đề khá lớn. Vẫn còn rất nhiều sự lựa chọn dành cho nguyên liệu nón và màng loa và đặc biệt về hệ thống động cơ thì sự lựa chọn còn đa dạng hơn nữa chẳng hạn nam châm, cuộn dây âm thanh hay các đầu cực,…
Nói đến vật liệu nón loa, gần như mọi người hay sử dụng những chất liệu yêu thích như giấy, nhựa, kim loại nhưng thực tế vẫn có những thay đổi đáng chú ý chẳng hạn nón loa ba lớp của Focal với chất liệu thủy tinh được gia cố nhựa và lõi bọt, hay chất liệu Kevlar của Bowers & Wilkins. Loa tép thường phổ biến với dạng vòm vải mềm và nhôm. Tuy nhiên vẫn có cuộc thi xem ai có thể tạo ra vòm loa nhẹ nhất và cứng nhất, Bowers & Wilkins có vòm loa kim cương, Focal với vòm loa Beryllium còn Magico có cả hai.

Giao diện

Cũng như việc tương tác với các phòng âm, loa cũng tương tác với mặt sàn bên dưới chúng. Trong suốt thời gian dài, người ta đã khôn ngoan khi cho các chân đinh bên dưới mỗi loa và có thể cố định chúng một cách hiệu quả. Điều này cho phép chúng có thể giữ những tần số cố định xuống mặt sàn và giảm thiểu tối đa độ rung ở những tần số thấp. Điều này có nghĩa là càng nhiều năng lượng được truyền tài xuống sàn sau đó là nguồn và ampli. 

Lựa chọn và thiết lập vị trí

Thiết kế loa chính là một chuỗi các sự lựa chọn với rất ít khả năng có thể tạo nên một âm thanh tuyệt đối. Tuy nhiên những nhà sản xuất hàng đầu, hiện đại nhất có thể tạo ra một chiếc loa đáng nhớ với một mức giá hợp lý hơn. Độ méo liên tục giảm và hoàn thiện sự cải tiến với một mức độ ấn tượng. Tất cả những gì bạn phải làm đó là tìm ra một cặp có thể hoạt động phù hợp trong hệ thống, trong phòng nghe cũng như gu âm nhạc của bạn. Bí quyết của việc này thường nằm trong việc định vị và thiếp lập loa. Dành một giờ đồng hồ hay khoảng đó để tìm ra nơi thích hợp nhất cho chiếc loa sẽ là phần thưởng dành cho bạn với khoảng thời gian vô tận để thưởng thức thiết bị âm thanh hàng đầu.

Nguồn: Tuấn Anh Tạp/ Chí HiFi

1. Loa toàn dải là gì?

Loa toàn dải là loại loa có cấu tạo chỉ có một thùng loa. Nhiệm vụ của nó là phát ra cả 3 dải âm: âm trầm, âm trung và âm cao. Trong cuộc sống hằng ngày, loa toàn dải có mặt ở các thiết bị như radio, cassette hay các thiết bị chỉ dùng một loa duy nhất để tái hiện các dải âm thanh.

Tuy nhiên, bài viết này Trường Ca sẽ chỉ nói đến loa toàn dải chất lượng cao, sử dụng duy nhất một loa con để thể hiện toàn bộ các dải âm thanh. Đây là điểm khác biệt giữa loa toàn dải và các loại loa khác. Vì các loa nhiều dải thường sử dụng 2 hoặc 3 loa con trong một thùng để phát các dải âm hoặc được thiết kế có một loa treble nhằm trong lòng loa trung trầm (loa đồng trục).

Điểm khác biệt lớn nhất của loa toàn dải là thường có thêm một nón loa phụ, nhỏ hơn nằm bên trong màng loa chính nhằm mục đích tăng cường khả năng thể hiện tần số cao.

Cũng giống như hầu hết các loại màng loa khác, màng loa toàn dải có thể làm bằng giấy, nhựa, sợi tổng hợp hoặc bằng kim loại (chủ yếu là nhôm). Tuy nhiên, phổ biến nhất vẫn là màng loa làm bằng giấy.

Về màng loa, giấy để làm màng loa của loa toàn dải thường là những loại giấy rất nhẹ, được chế tạo đặc biệt. Ví dụ như hãng loa toàn dải nổi tiếng của Anh là Lowther đã cắt và dán giấy cuộn cực nhẹ để làm màng loa thay cho kỹ thuật dập màng thông thường. Trong những series loa gần đây, hãng Fostex dùng loại giấy làm từ vật liệu là sợi của thân cây chuối để chế tạo màng loa. Vật liệu này giúp cho màng loa rất nhẹ nhưng lại có độ ổng định bề mặt tốt.

Về nam châm của loa toàn dải có đặc điểm là rất lớn và mạnh. Nam châm của loa Lowther có từ lực lên tới 20 nghìn gauss, gấp đôi các loa thông thường. Chính vì vậy mà để sản xuất được loa toàn dải cần có kỹ thuật chế tạo phức tạp cũng chư chi phí sản xuất lớn. Đây cũng là lý do chỉ có một số “ông lớn” trong ngành âm thanh có đủ khả năng sản xuất loa toàn dải. Một số cái tên có thể nhắc tới đó là Lowther, Goodman, Jordan (Anh), PHY –HP (Pháp), Telefunken (Đức), JBL (Mỹ), Fostex, Diaton (Nhật Bản)… Trong số này, hiện nay chỉ có Lowther và Foxtex là hai thương hiệu loa toàn dải được biết đến nhiều nhất cũng như có các sản phẩm được bán rộng rãi trên thị trường. Các dòng loa mà bạn có thể tham khảo là PM6A/PM6C/EX3 (Lowther) và FE206E, FE8EZ (Fostex).

Về thùng loa, giống như những loại loa khác, loa toàn dải cũng cần có thùng. Thùng của loa toàn dải có 3 kiểu thùng phổ biến là thùng hở, thùng phải hồi tiếng trầm và thùng kèn sau. Thùng hở là kiểu thùng có thể phản hổi tiếng trầm ở tần số thấp. Thùng phản hồi tiếng trầm là kiểu thùng phổ biến nhất hiện nay. Nó được thiết kế khá đơn giản, kích thước vừa phải. Chức năng của nó là tăng tiếng bass nhờ chế độ phải xạ âm trầm trong thùng loa có lỗ thông hơi. Cuối cùng là thùng kèn sau. Kiểu thùng này được thiết kế theo nguyên lý của loa kèn nhằm mục đích nâng độ nhạy và khả năng tái tạo âm trầm của loa toàn dải. Vì tần số càng thấp thì bước sóng càng dài nên thùng kèn sau thường có kích thước khá lớn để bảo đảm chiều dài của kèn. Đây chính là kiều thùng được nhiều người ưa chuộng và họ thường tự động lấy theo thiết kế để giảm chi phí và thỏa  mãn thú vui của mình.

Mỗi kiểu thùng sẽ có những ưu nhược điểm khác nhau. Thùng loa nhỏ gọn, chi phí sẽ thấp nhưng lại bị hạn chế ở tiếng trầm và độ nhạy. Thùng loa to, ví dụ như loa kèn thì khắc phục được những nhược điểm trên nhưng kích thước lớn lại chiếm nhiều diện tích, khó gia công và đặc biệt là chi phí sản xuất cao.

2. Đặc điểm âm thanh của loa toàn dải

Đặc điểm nổi bật của loa toàn dải là khả năng thể hiện âm trung. Cho nên giọng hát của bạn  hoặc nhạc cụ hòa tấu khi nghe qua toàn dải dường như nổi bật hẳn lên.

Độ nhạy cao giúp cho loa toàn dải dễ dàng thể hiện các chi tiết của bản nhạc mà ta không dễ dàng bắt gặp ở các loa khác. Khi nghe loa toàn dải, ngoài nhạc cụ hay giọng hát chính, âm thanh của các nhạc cụ khác trong ban nhạc dường như hiện diện rõ ràng hơn, được định vị chính xác, tạo cho người nghe cảm nhận rất thú vị.

Với những đặc tính kỹ thuật riêng biệt, âm thanh của loa toàn dải rất chi tiết và sống động ở dải trung và trung trầm, tiếng treble mảnh và mềm mại, tiếng trầm nhanh và nhẹ, nghe lâu không thấy mệt. Khi phối ghép với những ampil đèn SET, âm thanh của loa toàn dải rất có nhạc tính, dễ dàng truyền tải tinh thần bản nhạc tới người nghe.

Vì những đặc điểm trên, loa toàn dải rất phù hợp với nhạc Jazz, Acousstic, giọng hát hoặc nhạc hoà tấu thính phòng với số lượng nhạc cụ vừa phải. Do những hạn chế về dải tần và khả năng thể hiện âm trầm, nên dòng loa này sẽ không phù hợp nếu bạn là fan của nhạc pop, rock sôi động hoặc khi bạn muốn nghe những bản giao hưởng hoành tráng.

Ở Việt Nam, do tính phổ biến của sản phẩm cũng như thông tin về dòng loa toàn dải chưa nhiều nên số lượng những người chơi loa toàn dải còn ít nếu so sánh với loa nhiều dải hoặc loa đồng trục. Phần lớn những người chơi loa toàn dải hiện nay thường mua loa từ nước ngoài (phổ biến là loa Lowther, Fostex) và đóng thùng tại Việt Nam theo những thiết kế có sẵn. Điều này giúp họ được bộ loa như ý với chi phí vừa phải. Nếu bạn chưa từng một lần nghe loa toàn dải, chúng tôi khuyên bạn hãy thử, chắc chắn rằng bạn sẽ có những ấn tượng khó quên về dòng loa đặc biệt này.

3. Ưu nhược điểm của loa toàn dải

Những ưu điểm của loa toàn dải

– Loa toàn dải đạt được cảm giác âm thanh rất tốt, dễ hơn nhiều so với các loa cây nhiều đường tiếng. Do loa toàn dải hoạt động theo nguyên lý point source, chỉ có một màng giấy phát ra âm thanh và không sử dụng các linh kiện LCR ở phân tần. Chính vì vậy mà tính đống phase của các dài tần của loa toàn dải là tuyệt đối. Đặc biệt, nếu được set-up tốt trong một phòng nghe có hệ tiêu âm phù hợp, loa toàn dải có thể tạo ra cảm giác âm thanh nổi, đôi kho còn “không thấy loa”.

– Loa toàn dải có độ nhạy cao vì màng loa làm bằng giấy khá nhẹ, không dùng linh kiện LCR, không bị suy giảm tín hiệu

– Sự kết nối các dải tần rất liền mạch, không có cảm giác âm thanh bị rời rạc như một số loại loa cột hoặc các hệ thống 3 – 4 đường tiếng active crossover bị mất dải tần hoặc sai sai phase do dùng multiamplifiers tiếng rời rạc như cơm nguội.

– Trung âm của loa toàn dải khá đặc biệt, có cảm giác về “độ mở không gian” tốt hơn hẳn các loa cột nhiều đường tiếng, nếu phối hợp với ván hở sẽ mang lại âm thanh tự nhiên nhất, nếu bỏ loa toàn dải vào thùng, dù bất cứ thùng kèn, thùng reflex hay thùng gì, thì cũng có cảm giác âm thanh hơi uôm uôm, nặng hơn thì giống ca sĩ chui đầu vào trong lu hát vọng ra ngoài. Xử lý thùng tốt thì sẽ bớt, nhưng không bao giờ hết.

– Loa toàn dải dễ phối hợp với ampli đèn single end công suất nhỏ để thưởng thức chất âm tinh tế của các dòng đèn. Phù hợp với lý thuyết First Watt (điều này không phải ai cũng thích).

Những nhược điểm loa toàn dải

– Dải tần rất hẹp, nghe nhạc bình thường thì khá tốt, giọng hát tốt, kèn tốt, bộ dây tốt nhưng nếu nghe những bản nhạc mạnh mẽ, những bản nhạc cổ điển hùng tráng với đầy đủ các nhạc cụ thì loa toàn dải sẽ không thể đáp ứng được yêu cầu chất lượng âm thanh của bạn. Bởi vì loa toàn dải chỉ sử dụng một màng giấy phát âm thanh.

– Loa toàn dải méo biên độ – tần số khá trầm trọng trên một số dải tần vì phát âm chung một nón. Muốn sửa méo thì phải lắp thêm LCR nhưng điều này sẽ làm giảm độ nhạy của loa.

– Loa toàn dải rất nhạy với kết cấu ván hở và thùng nên nếu kỹ năng đóng thùng không ổn thì rất dễ làm hỏng âm thanh của loa, biến nó trở thành một cái “chum” biết kêu!

– Loa toàn dải rất kén amply, hoàn toàn dễ đánh để đạt công suất nhưng để âm thanh tạo ra hay cũng không phải việc dễ dàng.

– Loa toàn dải cần phải được lựa chọn rất kĩ vì không phải loa nào cũng hay. Một số loa còn bị thổi giá lên rất cao. Chính vì vậy mà khi chọn lựa loa toàn dải bạn cần phải cân nhắc và kiểm tra kỹ lưỡng

4. Cách phối ghép loa toàn dải

Như ở trên cũng đã nói, loa toàn dải có hơi kén thiết bị phối ghép chứ không hề dễ phối ghép như các loại loa thông thường khác.

Với amply, loa toàn dải nên được phối ghép với amply đèn điện tử ba cực – SET. Với độ nhạy từ 90 đến 99dB, loa toàn dải có thể dễ dàng điểu khiển bởi những ampli SET chạy bóng 2A3, 300B có công suất từ 3 đến 7W, hay thậm chí amply dùng bóng 45 có công suất chỉ 1,5W. Khi “gặp” nhau, dường như toàn bộ những ưu điểm nổi bật về âm thanh của dòng loa này và amply SET được bộ lộ hết, biểu hiện đặc biệt rõ rệt ở phần trung âm hết sức chi tiết nhưng lại rất mềm mại, có chiều sâu.

 Nếu bạn muốn có tiếng bass mạnh mẽ hơn, bạn có thể ghép loa toàn dải với những amply đèn đẩy – kéo có công suất trên 10W nhưng lúc đó, loa toàn dải sẽ mất đi phần nào sự tinh tế, mềm mại ở phần âm trung và cao. Bên cạnh đó, amply này chạy mạch class A, không dùng hồi tiếp âm có công suất ra loa là 10W nên khi kết hợp với loa toàn dải sẽ cho chất lượng âm thanh không kém gì những ampli đèn SET chất lượng cao nhưng với giá thành thấp hơn đáng kể.

Trên đây là những thông tin về loa toàn dải mà Trường Ca Audio tổng hợp và đánh giá. Để hiểu hết về loa toàn dải, một bài viết này là chưa đủ vì thế những thông tin trong bài viết có thể chưa làm bạn thỏa mãn. Hãy cho chúng tôi biết ý kiến hay những thắc mắc của bạn bằng cách bình luận vào ô bên dưới. Bằng những hiểu biết của mình, Trường Ca sẽ cố gắng để cung cấp thêm những thông tin khác mà bạn muốn biết. Còn nếu bạn cảm thấy những thông tin được chia sẻ trong bài có tính hữu ích cao thì tiếc gì một lượt chia sẻ để nhiều người mê âm thanh được tiếp cận với nó.

Nguồn: truongcaaudio.com