Tại AV Show 2015, nhận được rất nhiều câu hỏi liên quan đến về đề set-up phòng nghe và cân chỉnh vị trí tối ưu cho loa nên đã ông đã quyết định cùng với đơn vị Hifiworld tổ chức một buổi thảo luận về đề tài này ngay tại showroom. Bjorn là người có tầm ảnh hưởng rất lớn đến thương hiệu Nordost do khả năng giới thiệu các phối ghép sử dụng dây dẫn của hãng rất rõ ràng và hiệu quả.

Ông còn được mệnh danh là “phù thủy” âm thanh với khả năng cân chỉnh hệ thống âm thanh và được giới chuyên môn đánh giá cao. Ông đã đến Việt Nam rất nhiều lần và tham gia nhiều buổi tọa đàm xoay quanh các sản phẩm mới, công nghệ, kỹ thuật của Nordost.

2. Sự quan trọng của phòng nghe đối với một dàn âm thanh hay

Phòng nghe là một yếu tố rất quan trọng đối với một hệ thống âm thanh và đây là tham số khó có thể thay đổi so với các thiết bị chủ động và thụ động trong bộ dàn. Việc hiệu chỉnh hệ thống âm thanh cho phù hợp phòng nghe là câu chuyện mà rất nhiều audiophile quan tâm.

Chúng ta không chỉ nghe âm thanh trực tiếp từ các thùng loa mà còn nhận được các âm thanh phản hồi từ phòng nghe, chính âm thanh phản hồi này tạo cảm giác “live” khi nghe nhưng nếu không được thiết lập đúng thì sự phản hồi và cộng hưởng này sẽ “tàn phá” tổng thể màn trình diễn. Một thiết bị âm thanh cao cấp nếu đặt trong căn phòng có setup dở thì sẽ không khác gì thiết bị audio bình dân.

Theo David Wilson – chủ hãng Wilson Audio, nếu đo đạc một hệ thống âm thanh với tín hiệu gốc thì loa và phòng nghe là nơi có sai số lớn nhất và khó kiểm soát nhất so với các thiết bị hay dây dẫn khác.

3. Mr. Bjorn đã đưa ra những phương pháp hiệu chỉnh nào cho loa và phòng nghe?

Do phòng nghe gần như là bất biến nên chúng ta chỉ có thể hiệu chỉnh vị trí loa để được sự thỏa hiệp tối ưu giữa loa và phòng nghe. Ông Bjorn đã đưa ra 2 phương pháp hiệu chỉnh loa như sau.

Dùng công thức tính toán để chọn vị trí loa

Nếu cần thiết lập một cách nhanh chóng và tương đối thì giải pháp này khá thuận tiện và dễ hiểu. Chúng ta sẽ phân ra 2 cách tính cho loa bookself và loa cột.

Đầu tiên, ta có một công thức chung : Yx2 = X+Z

Đối với loa cột lúc này:

+ X: khoảng cách từ tâm mũi loa trầm tới sàn nhà. Trong trường hợp loa có nhiều củ bass thì lấy của bass ở gần với sàn nhà nhất.

+ Y: khoảng cách từ tâm loa trầm đến tường bên hông

+ Z: Khoảng cách từ tâm loa trầm đến tường sau lưng.

Hãy lấy một ví dụ: Nếu khoảng cách loa trầm với sàn (X) là 75cm và với tường sau (Z) là 60cm thì ta dễ dàng tính được khoảng cách tường hông (Y) là 67,5cm (135/2).

Đối với loa bookself thì khoảng cách X,Y,Z có phần thay đổi, mặc dù công thức vẫn như trên:

+ X sẽ là khoảng cách từ tâm loa trầm đến tường hông.

+ Y sẽ là khoảng cách từ tâm loa trầm tới sàn nhà.

+ Z sẽ là khoảng cách từ tâm loa trầm đến tường sau.

Dùng giọng nói để xác định vị trí loa

Phương pháp tính toán có phần dễ thực hiện và áp dụng chỉ bằng phép đo đạc, nhân chia mà không cần nghe, tuy nhiên phương pháp này cũng có nhược điểm của nó.

Vấn đề là các công thức tính toán này dựa vào các điều kiện hoàn hảo, nghĩa là loa có đáp tuyến cực phẳng, phòng ốc không có đồ đạc, các góc tường vuông và phẳng hoàn toàn. Nhưng thực tế thì khó có thể đạt được tiêu chí như vậy.

Do đó, phương pháp “Giọng nói trong phòng” sẽ cho kết quả chính xác hơn. Việc di chuyển loa từng centimet là rất quan trọng để tối ưu hệ thống trong phương pháp này, do đó, ta cần một số công cụ như thước kẻ, băng dán đánh dấu, bút, ni-vô cân bằng.

Phân chia phòng nghe và xác định đường gióng của loa

Để bắt đầu thực hiện bạn sẽ cần phải dọn dẹp hệ thống âm thanh để kẻ vạch trong phòng nghe. Đầu tiên là chia phòng làm 3 phần đều nhau theo phương nằm ngang với vị trí nghe.

Ta sẽ có 2 đường chỉ cắt ngang, 1 đường sẽ xác định vị trí nghe, đường còn lại sẽ xác định vị trí đặt loa. Thông thường vị trí ngồi nghe sẽ nằm giữa đường vạch ngang thứ nhất.

Bước tiếp theo là xác định đường gióng giữa 2 loa cho dàn âm thanh, theo Bjorn hướng dẫn thì đường này rất quan trọng trong cân chỉnh âm hình cân bằng, vì mỗi vách phòng sẽ có mức cộng hưởng khác nhau do đồ đạc hay vách tường không cân xứng. Thêm vào đó, để có thể hiệu chỉnh vị trí loa một cách chính xác và dễ kiểm soát, ông đã làm thêm 2 dải thước dọc theo 2 bên loa.

Xác định vị trí vùng đặt loa cho dàn âm thanh tốt nhất

Sau khi các vạch thước được dán dưới sàn hoàn tất, ông bắt đầu thực hiện việc xác định vùng đặt loa. Ở bước này cần một người hỗ trợ. Bạn sẽ ngồi tại vị trí nghe, và người hỗ trợ sẽ đứng sát tường sau loa và cách tường hông khoảng cách 1/5 chiều dài tường sau.

Người hỗ trợ sẽ bắt đầu nói, ngay tại vị trí sát tường sau, bạn sẽ nghe thấy giọng nói của anh ta có phần dầy và ồm ồm. Người này sẽ tiếp tục tiến thẳng lên, trong quá trình này bạn sẽ dần cảm thấy giọng nói có phần trong và rõ ràng hơn, khi tới vị trí giọng nói phát ra rõ ràng nhất thì đánh dấu bằng một dải băng keo cắt ngang hướng đi của người hỗ trợ.

Sau khi đánh dấu, người hỗ trợ sẽ tiếp tục di chuyển và nói cho đến khi giọng nói có phần bị rỗng và vang, các chi tiết, mức rõ ràng của giọng nói bị mất thì bạn lại đánh dấu tiếp một dải băng thứ 2.

Tiếp theo, người hỗ trợ sẽ đứng giữa 2 dải băng và di chuyển qua lại theo chiều ngang phòng và bạn sẽ tiếp tục nghe giọng nói tương tự như trên để xác định thêm 2 dải băng.

Sau khi hoàn tất, 4 dải băng keo sẽ xác định cho bạn một hình hộp chữ nhật được gọi là “vùng tốt” để đặt loa. Nếu phòng bạn không quá mất cân bằng bạn có thể tạo được “vùng tốt” đối xứng qua đường gióng giữa 2 loa.

Tiến hành đặt loa vào “vùng tốt” và hiệu chỉnh

Bạn sẽ đặt loa vào “vùng tốt” và bắt đầu bước hiệu chỉnh chi tiết hơn, tại vị trí này sẽ hiệu chỉnh âm trầm sao cho nó ít bị cộng hưởng nhất trong phòng. Theo như tư vấn của Bjorn, bạn sẽ cần chọn một bản nhạc có ít nhạc cụ, tốt nhất là đàn contrabass cùng với giọng hát, ông thường sử dụng bản nhạc “Ballad of the runaway hourse” của Jennifer Warnes để kiểm định âm thanh.

Trong bản nhạc này bạn cần chú ý tiếng contra bass, vị trí loa tốt sẽ được hiệu chỉnh lên xuống mỗi lần khoảng 5-10 cm sao cho âm contra bass được rõ ràng, không bị nhòe cộng hưởng thùng đàn, các tiếng gẩy dây đàn phải được sắc nét. Đối với các phòng có kích thước nhỏ khoảng từ 3m đổ lại thì việc di chuyển sẽ được chia nhỏ hơn, giao động từ 2-3 cm.

Hiệu chỉnh góc loa để đạt âm thanh hay nhất

Sau khi xác định được vị trí tối ưu cho dải trầm bạn sẽ cần phải hiệu chỉnh về góc loa. Thông thường góc loa càng bẻ sâu hướng vào người nghe thì phần trung âm giọng hát sẽ sắc nét hơn, độ tập trung định vị rõ ràng hơn nhưng cũng kèm theo là dải cao sẽ có phần gắt chói hơn.

Bạn cần phải hiệu chỉnh góc mở nhiều ít tùy theo từng hệ thống sao cho giữ được độ tập trung, âm hình rõ ràng mà không bị chói gắt. Bên cạnh đó khi chỉnh góc bạn cần chú ý vị trí giọng hát cần phải nằm ngay giữa hệ thống. Có thể các loa cần góc bẻ khác nhau do phòng không cân xứng.

Đến đây, công việc thiết lập gần như hoàn tất, chỉ còn bước cuối là dùng ni-vô để cân bằng chân đinh của loa theo phương ngang để âm hình được rõ ràng, tiếng trầm được thể hiện chặt chẽ hơn.

4. Kết luận

Với những hướng dẫn của “phù thuỷ” Bjorn Bengtsson, bạn có thể ứng dụng ngay với hệ thống âm thanh của mình. Đương nhiên, hiệu quả set-up theo phương pháp này sẽ càng tối ưu khi bạn có được một đôi tai nhạy.

Và theo chúng tôi, độ nhạy của tai không phải là một biệt tài mà đó là một kỹ năng, đòi hỏi quá trình luyện nghe. Nghe nhạc playback và cả các buổi trình diễn live càng nhiều sẽ giúp bạn cải thiện được độ nhạy kiểm âm của mình.

Nguồn: Vidia shop

Tại buổi hội thảo, một loạt các sản phẩm thuộc 2 dòng Norse 2 và Leif đã được ngài Bjorn Bengtsson lắp đặt và cẩn chỉnh để người nghe có thể trải nghiệm những màn trình diễn âm thanh trung thực. Các dây dẫn thuộc các dòng sản phẩm trên đều có đặc điểm chung là kết hợp giữa công nghệ Micro Mono-Filament, chất liệu OFC cao cấp được mạ bạc, lớp vỏ điện môi FEP giúp chống nhiễu từ trong quá trình hoạt động, và tất cả đều được chế tại ngay tại Mỹ.

Các sản phẩm dây loa mà Nordost mang đến lần này có giá dao động từ 500 đến 3.000 USD/mét, còn dây tín hiệu từ 400 đến 2.000 USD/mét. Trong khi đó, các phụ kiện liên quan khác có mức giá tham khảo từ 350 USD.

Các model Norse 2 xuất hiện tại HifiClub bao gồm Tyr2, Frey 2 và Heimdall 2. Còn các model Leif gồm Blue Heaven, và Red Dawn. Ngoài ra, những người tham dự hội thảo còn được trải nghiệm các phụ kiện cao cấp khác của Nordost như Sort Fut, Sort Kone, và các bộ lọc nguồn Qv2, Qx, QB hay QK1.

Trong số các model trên thì đặc biệt nhất chính là dây cáp USB 2.0 Heimdall 2 và bộ chân chống rung Sort Fut. Cáp Heimdall 2 vừa ra mắt vào hồi giữa tháng 3 vừa qua, đây là cáp USB đầu tiên của Nordost được thiết kế dành riêng cho computer audio, và mang đầy đủ các đặc điểm về công nghệ tiên tiến và khả năng trình diễn nổi bật của thương hiệu dây dẫn hàng đầu thế giới. Trong khi đó, bộ chân Sort Fut được thiết kế dàng riêng cho loa high-end và kệ máy. Sử dụng cơ chế hút và khử rung động dựa trên bộ đệm bằng bi sứ, Sort Fut hạn chế những rung động của thùng loa, đặc biệt là việc triệt tiêu các hiện tượng cộng hưởng nội, giúp củ loa trình diễn chính xác, mang lại chất âm chi tiết và giảm nhiễu một cách tối đa.

Nortdost USA vốn rất nổi tiếng trong làng âm thanh high-end với dòng ODIN hay Vahalla 2 đình đám, có mức giá lên tới hàng chục ngàn USD. Hiện nay, vói việc giới thiệu các dòng dây dẫn tầm trung, thương hiệu này đang hướng đến việc phủ sóng rộng hơn đến cộng đồng chơi hi-end.

Buổi hội thảo này là hoạt động nằm trong tuần lễ Nordost tại HifiClub từ 16/3 đên 22/3. Trong tuần lễ này khách hàng sẽ nhận được rất nhiều ưu đãi hấp dẫn và hỗ trợ kỹ thuật khi đến mua sản phẩm Nordost tại showroom HifiClub.

HifiClub là một trong những nhà phân phối uy tín, chuyên bán lẻ các sản phẩm của nhiều thương hiệu audio danh tiếng như Nordost (Mỹ), Constellation (Mỹ), Raidho Acoustics (Đan Mạch), Living Voice (UK), Master Sound (Itaila), Dynaudio (Đan Mạch), T+A (Đức), Plinus (New Zealand), Rotel (UK), dCS (UK), VPI (Mỹ)…

Symphony – HD Việt Nam

HFVN – Không chỉ làm việc tại phòng nghiên cứu và phát triển của Nordost, Bjorn Bengtsson còn có biệt tài set-up và demo rất thuyết phục. Tại showroom Passion Audio (quận 3, TP.HCM), Bjorn Bengtsson đã giới thiệu những dòng cáp trong series Leif mới. Khách tham dự hoàn toàn bị thuyết phục về hiệu quả âm thanh của dòng Leif series cũng như tầm quan trọng và tính quyết định của dây dẫn trong hệ thống audio. Đây là lần thứ hai Bjorn Bengtsson đến Việt Nam cũng là lần thứ hai phóng viên của NgheNhìn Việt Nam có dịp trò chuyện với một trong những chuyên gia hàng đầu về dây dẫn đến từ hãng Nordost.

Xin ông cho biết tính đồng bộ trong dây dẫn có cần thiết và quan trọng trong quá trình phối ghép hay không?

Ông Bjorn Bengtsson (BB): Tôi cho là rất cần thiết khi người dùng sử dụng toàn dây Nordost (cười). Bởi triết lý làm nên thành công của Nordost là “lọc” càng ít, càng tốt. Như chúng ta đã biết, dây dẫn thực chất là thiết bị lọc/cản tín hiệu do các tính chất vật lý của kim loại như: điện dụng, trở kháng, độ tự cảm… Ở Nordost, chúng tôi giảm thiểu tính lọc và dẫn càng nhiều âm thanh càng tốt. Vì thế, nếu dùng càng nhiều dây Nordost, có nghĩa người dùng được nghe nhiều âm thanh từ các thiết bị chủ động của họ.

Vậy ông nghĩ thế nào khi có khá audiophiles chọn dây dẫn như thiết bị lọc mang tính bổ sung ở các dải, nói cách khác là dùng dây như chiếc equalizer để tăng mid/treble hoặc bass?

Ông BB: Dây dẫn có tính lọc. Vì thế, nói dây dẫn như chiếc equalizer là đúng và cũng có điểm không đúng. Đúng là người dùng có thể tăng cường dải tần hoặc làm giảm một dải tần khác. Tuy nhiên, người dùng không thể đẩy hết tất cả cần ở cả 3 dải tần trong chiếc equalizer này lên mà chỉ giữ chúng ở mức cao nhất là 0dB. Chúng ta hãy hình dung dây dẫn như một chiếc equalizer. Nếu ưu tiên đặt nhóm cần dải tần thấp ở mức 0 (đồng nghĩa với truyền dẫn tối đa), các nhóm cần ở dải trung và cao buộc phải bị hạ xuống ở mức -dB. Nếu dây cho âm trầm tốt, đồng nghĩa với việc có dải trung và cao hạn chế. Tương tự, nếu dây cho treble tốt, dải trầm sẽ hỏng và trung âm cũng bị hẹp. Nordost không xem cáp âm thanh như một equalizer. Chúng tôi nghiên cứu những ảnh hưởng vật lý trong thiết kế dây liên quan đến chất liệu lõi, các hiệu ứng bề mặt tiếp xúc, giáp, chất cách điện… để tạo nên những cáp audio không đẩy bất kỳ dải tần nào mà cho chất âm trung thực hay nói cách khác cho nhiều âm thanh nhất trong tầm giá.

Vật liệu khác nhau có chất âm khác nhau như đồng cho âm bass mạnh mẽ, bạc cho dải cao tốt đôi khi gây nhiễu chói âm ở dải cao… hay vàng thích hợp cho vocal. Ông nghĩ thế nào về những nhận định trên?

Ông BB: Chúng tôi đã thực hiện nhiều nghiên cứu khoa học cũng như thực nghiệm về chất dẫn điện. Kết quả cho thấy sự khác biệt về chất lượng âm thanh giữa hai chất liệu thường dùng để chế tạo dây dẫn là bạc và đồng rất ít mà quan trọng hơn là độ tinh khiết của chất liệu đó. Việc dùng đồng, bạc, hay đồng mạ bạc… tùy thuộc vào triết lý của mỗi hãng như việc đầu bếp chọn lựa các nguyên liệu chế biến.

Tôi cũng muốn giải thích thêm tại sao dây bạc thường gây chói. Bạc là chất dẫn điện cực tốt và không phải là nguyên nhân gây nhiễu chói ở dải cao. Tuy nhiên, do đặc tính vật lý khi sử dụng bạc làm lõi dẫn điện cần có đường kính lớn. Do giá thành khá đắt, một số dòng cáp tầm trung sử dụng lõi bạc có đường kính quá nhỏ dẫn đến hiệu ứng lọc dải trầm. Nếu dây trội ở một dải sẽ giảm ở các dải tần còn lại. Vì thế, dây bạc có đường kính nhỏ không thể tải tốt tín hiệu trầm khiến người dùng sẽ nghe nhiều âm cao hơn, thiếu cân bằng giữa trung/trầm và treble đã tạo nên cảm giác chói tai. Dù có tính dẫn điện tốt tương đương đồng, bạc… nhưng khi sử dụng vàng làm chất liệu dẫn hoặc mạ vàng rõ ràng chất âm tổng thể của hệ thống mộc và ấm áp. Vì thế, ngày càng nhiều nhà sản xuất sử dụng vàng, thậm chí là platium làm chất dẫn điện.

Nhiều audiophiles băng khoăn về độ dài của dây: có người cho rằng dây dẫn cần độ dài nhất định, người khác lại tin rằng dây càng ngắn càng tốt. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Ông BB: Một số dây dẫn đặc biệt cần có thời gian để cân bằng trở kháng. Dây digital cần có kích thước đủ dài để mức trở kháng bị tụt khi tiếp xúc ở jack trở lại mức 75ohm/110ohm. Với dây tín hiệu RCA/XLR cũng như dây loa, chúng ta cần quan tâm đến sự suy hao của tín hiệu khi truyền trên đường đi dài. Tuy nhiên, nếu sử dụng dây có thiết kế tốt, sự suy hao không đáng kể. Với dây tín hiệu và cáp loa Nordost, người dùng có thể yên tâm về tính ổn định. Chúng tôi đã chứng minh với dây có độ dài 30m, tín hiệu âm suy giảm rất ít và không thể nhận ra khác biệt về âm thanh.

Một vấn đề được nhiều độc giả quan tâm là có cần sử dụng các phụ kiện kê dây, tránh cho dây dẫn, cụ thể là cáp loa tiếp xúc trực tiếp với sàn?

Ông BB: Dù là thiết bị thụ động, nhưng dây dẫn vẫn cần được chống rung tốt. Vì những tác động của rung chấn sẽ ảnh hưởng đến kết cấu vật lý bên trong dây. Tín hiệu cũng là dạng năng lượng. Những rung động cơ học sẽ ảnh hưởng đến sự truyền dẫn của năng lượng. Các thiết bị càng tinh tế thì hiệu quả chống rung cho dây càng rõ.

Gần đây, Computer Audio được xem là một trong những nguồn phát hi-end. Vậy, vai trò của dây USB khi set-up hệ thống Computer Audio có quan trọng hay không?

Ông BB: Computer Audio là nguồn phát tiềm năng. Bản thân tôi đã chuyển dần từ nghe đĩa CD, LP sang các file hi-res audio. Với độ phân giải cao, âm thanh từ các file nhạc rất đặc biệt và tinh tế. Trong set-up Computer Audio, ngoài việc chọn phần cứng máy tính, phần mềm phát nhạc, giải mã USB DAC… cáp USB đóng vai trò quan trọng.

Về kỹ thuật, dây USB phức tạp hơn cáp âm thanh thông thường. Bên trong dây USB gồm 3 loại cáp: cáp dẫn điện nguồn, cáp dẫn tín hiệu digital và cáp đóng vai trò làm dây mass. Như vậy, để làm dây USB tốt, chúng ta cần cùng lúc ứng dụng ba kỹ thuật chế tạo cáp digtal, mass, nguồn và sự tính toán các chất cách điện để đạt hiệu quả âm thanh tối ưu nhất. Vì thế, sự khác biệt của cáp USB thông thường và cáp USB chuẩn audio rất lớn.

Cảm ơn ông về những chia sẻ cùng nhiều giải đáp thắc mắc hữu ích!

Tuấn Lương – Hifivietnam.vn