HFVN - Dù hiện nay bộ nắn điện chủ yếu dùng diode bán dẫn, nhưng trong lĩnh vực âm thanh hi-end đèn nắn điện chân không vẫn được trọng dụng. Trong bài viết này, chúng tôi giới thiệu đến độc giả loại đèn nắn có lịch sử hơn nửa thế kỷ, nhưng vẫn được sử dụng trong một số ampli hi-end mới nhất.

Trước những năm 1970, khi bóng bán dẫn (transistor) chưa được dùng phổ biến, đèn điện tử chưa ngự trị trong hầu hết thiết bị y tế, quân sự, viễn thông, giải trí…thì nghiễm nhiên đèn nắn điện được dùng với chức năng chuyển đổi điện áp từ xoay chiều sang một chiều để cung cấp cao áp cho các đèn khác trong hệ thống. Mặc dù đèn nắn điện được đánh giá khá tốt và sử dụng phổ biến như các phiên bản AZ1, UU của châu Âu và các đèn WE-274A/B, 80,5U4…của Mỹ, do chuẩn về đế đèn không đồng nhất, nên các loại đèn này chỉ phổ biến ở một số nước và vùng lãnh thổ.

Để khắc phục hạn chế này, đầu những năm 1950, hãng điện tử nổi tiếng của Hà Lan PHILIPS đã tập trung nghiên cứu sản xuất loại đèn nắn có điện áp và dòng ra ở mức trung bình khá, vừa để phù hợp với hầu hết bóng đèn công suất nổi tiếng như: 300B, 2A3, 6L6,…lại vừa có chân đế kiểu Octal phù hợp với các đèn phổ thông trên thế giới. Năm 1952, PHILIPS cho ra mắt series đèn nắn điện toàn kỳ đốt gián tiếp là đèn GZ34 hay còn có tên gọi khác là 5AR4 (theo hệ thống gọi tên của Mỹ).

Với tính tiện dụng, hình dáng nhỏ gọn, kết cấu chắc chắn và các tính năng đặc biệt khác, ngay khi có mặt trên thị trường, đèn GZ34 đã được các nhà sản xuất và người sử dụng thời đó hoan nghênh. GZ34 đã được sử dụng rất nhiều trong các lĩnh vực quan trọng của đời sống cho đến những năm 1970. Và đến nay, khi thời kỳ của transistor lên ngôi, GZ34 vẫn được sản xuất và sử dụng rộng rãi trong giới chơi anpli đèn.

Ưu điển đầu tiên của đèn GZ34 là nội trở khá thấp. Sụp áp trên đèn rất ít chứ không nhiều như các đèn nắn loại khác. Thời gian lên cao áp khá chậm giúp các đèn khác trong hệ thống có đủ thời gian đốt nóng cần thiết. Điều đó rất quan trọng với các đèn khác trong ampli, nhất là trong việc kéo dài tuổi thọ đèn công suất. Với kết cấu nhỏ gọn và chắc chắn, cao áp và dòng cung cấp vừa phải, loại đèn này phối hợp được với hầu hết đèn công suất nổi tiếng như: 45, 2A3, 50, 300B, 6L6, EL34, KT88…

PHILIPS độc quyền sản xuất sản phẩm này đến cuối năm 1957. Đầu năm 1958, các hãng khác sản xuất đèn GZ34 như Mullard ở Anh, Amperex ở Hà Lan bắt đầu xuất hiện. Một chi nhánh khác của PHILIPS ở Brussels (Bỉ) cũng sản xuất sê-ri này đến hết năm 1962. Một số hãng ở Mỹ như RCA, GE, Sylvania, Tung-Sol…bắt đầu sản xuất phiên bản GZ34 từ giữa thập niên 60 (thế kỷ XX) với tên gọi 5AR4. Đến giữa những năm 1970, JJ-Tesla ở Tiệp Khắc cũ, Tungsram ở Hungary, Matsushita ở Nhật, rồi sau này cả Trung Quốc và Nga cũng tham gia sản xuất đèn GZ34 cho đến bây giờ.

Chuẩn đặt tên đầu tiên của PHILIPS là GZ34. Sau này ở Mỹ, nó được gọi với tên 5AR4. Một số đèn GZ34 do Mullard sản suất tại Anh quốc chuyên dùng cho quân đội có tên là CV1377. Riêng đèn của GENALEX (gold lion) lại được gọi là U77, đèn GZ34 do hãng standard Radio của Thụy Điển sản xuất đặc biệt dành cho quân đội được gọi dưới tên 22S22C. Tuy có cùng thiế kế kỹ thuật như GZ34 , nhưng đèn 22S22C lại có kết cấu anode và hình dáng bóng khác hẳn GZ34 truyền thống.

Mặc dù có rất nhiều hãng sản xuất, nhưng chỉ có những đèn GZ34 Nos được sản xuất ở Hà Lan và Anh vào giữa những năm 1960 trở về trước được đánh giá cao hơn cả, đặc biệt là bóng PHILIPS được sản xuất tại nhà máy ở thành phố heerlen (Hà Lan) và Blackbum (Anh quốc). Mặc cho các cuộc tranh luận không chính thức hay trên các diễn đàn audio của các phan bán dẫn bàn về tính ưu việt khi dùng diode bán dẫn nắn điện thay cho đèn điện tử, bỏ ngoài tai sự nghi ngờ của những người chơi khi cho rằng đèn nắn không ảnh hưởng đến chất âm của hệ thống, GZ34 Nos của Hà Lan và Anh quốc vẫn được dân chơi săn lùng ráo riết trên các trang đấu giá, website bán đèn khiến giá của chúng tăng lên khá nhanh so với phần lớn các đèn nắn loại khác.

Những hãng chế tạo đèn GZ34 danh tiếng:

Đèn GZ34 (Made in Holland)
1. Đèn GZ34 – Metal Base:
Trong các dòng đèn do Philips (Hà Lan) sản xuất nổi tiếng nhất là đèn GZ34 có đế kim loại (Metal Base). Đây là sê-ri đèn GZ34 được sản xuất đầu tiên trên thế giới từ năm 1952 đến cuối năm 1957. Dòng GZ34 Metal Base thời đó được bán dưới rất nhiều nhãn mác như: Philips, Mullard, Valvo, Amperex, Roger, Siemens…

Kết cấu của dòng GZ34 Metal Base rất chắc chắn, độ bền và độ ổn định rất cao. Chất âm vô địch, là ông hoàng của đại gia đình GZ34. Dòng GZ34 Metal Base này có 3 đời. Kết cấu của mỗi đời lại hơi khác nhau, nhưng sự chênh lệch về chất lượng rất nhỏ (có chăng chỉ do tính sưu tầm).

Đời 52 – 57 sản xuất tại heerlen: chỉ có duy nhất một cái hút khí (Getter) hình cái đĩa nhỏ ở trên đỉnh (Disc-Getter). Bề mặt của anode không có lỗ. Đây là bóng quý và hiếm nhất.

Đời 54 – 56 sản xuất tại Eindhoven: có hai cái hút khí hình chữ D (Double-Getter). Phiến không có lỗ. 

Đời 55 – 57 sản xuất tại Eindhoven: Trên mỗi phiến có 6 lỗ chữ nhật nhỏ và có 2 cái hút khí hình chữ D.

2. Đèn GZ34 – DoubleD – Getter:
Cuối năm 1957, đầu năm 1958, Philips bắt đầu phổ biến đèn GZ34 trên toàn thế giới. Song hãng không sản xuất dòng Metal Base nữa mà cùng với Amperex sản xuất đèn GZ34 đế nhựa phíp.

Nhìn kết cấu Plate và Getter, dòng đèn được sản xuất sau năm 1957 này giống hệt GZ34 – Metal Base đời cuối (Double D – Getter). Chúng có hai đời đế đen và đế nâu. Tuy chất lượng như nhau, nhưng đời đế nâu được sản xuất tại nhà máy ở Heerlen hiếm và được săn lùng nhiều hơn đời đế đen (do Amperex, chi nhánh của Philips tại Brussels (Bỉ) sản xuất). Dòng đèn này được sản xuất đến cuối năm 1964.

Đèn đời này xuất hiện dưới nhiều nhãn mác khác nhau như: Mullard, Philips-Miniwatt, Amperex, Valvo, Siemens…(đặc biệt rất ít thấy nhãn hiệu Telefunken và tên các hãng của Mỹ).

Đèn GZ34 (Made by Mullard – England):
1. Đèn GZ34 – Đế to, 2 getter tròn (Fats Base, doubleO – gettr):
Đèn GZ34 được đưa ra thị trường vào đầu năm 1958 và sản xuất liên tục đến năm 1962. Nhưng do sản xuất cùng thời với chiếc đèn huyền thoại Mullard EL34 Seri XF1, nên kết cấu của đế đèn GZ34 đời này cũng to hơn các đời khác. Dòng sản phẩm này được người ta gọi bằng nhiều tên như GZ34 Fat Base, Wide Base Big Base hay GZ34 – F31 Seri.

Trong dòng đế to cũng có hai loại đế màu nâu và đen:
- Dòng đế nâu được sản xuất trong các năm 1958 – 1960 tại nhà máy của Mullard đặt ở Blackbum với tên gọi GZ34 hoặc CV1377. Đời này chủ yếu sản xuất cho quân đội, nên chúng ta rất ít gặp các nhãn mác khác nhau trên thị trường.

- Dòng đế đen được sản xuất chủ yếu cho mục đích dân dụng. Sản xuất theo đơn đặt hàng của nhiều hãng làm đồ điện tử thời bấy giờ, những bóng đế đen to thường gặp được in dưới nhiều nhãn mác khác như: Mullard, Brimar, Bogen, Daystrom, Heath, Fisher, Eico, Knight, Grommes, Dynaco, RCA, Sylvania, Raytheon…(đặc biệt bóng đèn Fat Base này không có nhãn hiệu của Philips, Amperex, Telefunken). Dòng đế đen này lại chia làm hai loại:
+ Loại có cạnh phiến bằng: được sản xuất tại Blackbum như bóng đế nâu từ năm 1958 đến năm 1962.

+ Loại cạnh phiến có 4 răng cưa (4-ribbed plate side): được sản xuất tại các nhà máy khác của Mullard tại Tottenham, Fleewood và Mitcham (Anh quốc) trong các năm 1960-1962.

2. Đèn GZ34 – Đế thường, 2getter tròn (Double O-getter):
Sê-ri này bắt đầu được Mullard sản xuất từ cuối năm 1962 đến hết năm 1967. Dáng đế được thu nhỏ. Kết cấu phiến có 4 răng cưa và có hai Getter tròn. Loại này được các nhà máy của Mullard ở Anh quốc sản xuất, nhưng chỉ có bóng sản xuất tại Blackbum (Mullard BVA) được ưa chuộng hơn cả. Đèn này còn được gọi là GZ34 – F32 seri. Dòng bóng này có hai màu đế (đen và nâu). Tuy được sản xuất cùng thời kỳ, nhưng bóng đế nâu sản xuất ít hơn, đồng thời thường được sử dụng cho quân đội Anh nên chịu sự kiểm duyệt khắt khe hơn bóng đế đen.

Chúng ta gặp đời bóng này nhiều nhất trên thị trường và được các ampli hi-fi thời đó sử dụng với các nhãn mác như: Mullard, Brimar, Daystrom, Fisher, Eico, Tungsram, Knight, Grommes, RCA, HP, Sylvania….

Cùng thời này, Mullard sản xuất riêng một loại Seri GZ34 cho hãng GENALEX (Gold Lion) của Anh. Phiên bản này có kết cấu giống các bóng của Mullard cùng thời kỳ, chỉ khác là có cọc giữ Plate bằng đồng đỏ. Bóng loại này được đóng nhãn hiệu Gold Lion U77 hay Genalex U77. Nó rất hiếm và được các Gold Lion-Phile săn tìm để sưu tầm,khiến giá bán rất cao.

3. Đèn GZ34- Đế thường, 1 getter tròn, (Single O-getter):
Chất lượng đèn điện tử của hãng sản xuất có dấu hiệu thoái trào khi transistor bắt lên ngôi. Bóng GZ34 của Mullard cũng không nằm ngoài quy định đó.

Về hình thức Plate, phiên bản GZ34 của Mullard sản xuất năm 1968 trở về sau vẫn có kết cấu kiểu 4 răng cưa, nhưng chỉ còn một hút khí tròn (Single O-Getter, 4-ribbed plate side). Chất lượng giảm nhiều so với đời trước. Đến giữa những năm 1970, Mullard sản xuất sê-ri cuối cùng của dòng GZ34 có cạnh phiến 7 răng cưa (Single O-Getter, 7-ribbed plate side). Tuy chất lượng đời này kém nhất trong các anh em của Mullard, nhưng vẫn hơn bóng GZ34 của hãng đến từ Mỹ hay các hãng khác như JJ-Tesla, Matsushita, đèn Trung Quốc và Nga.

Hiện nay, một phiên bản GZ34 rất hiếm trên thế giới là đèn 22S22C do Hãng Standard radio của Thụy Điển sản xuất. Đèn này có đế màu chocolate với kết cấu phiến lỗ tròn rất đặc biệt và bóng giống đèn KT88 mà không thẳng như GZ34 truyền thống. Chất lượng của loại bóng này cũng được đánh giá rất cao.

Một loại đèn nắn khác có tiêu trí kỹ thuật gần với đèn GZ34 nhất là đèn 52KU của hãng Cossor (Anh Quốc). Loại đèn này cũng được đánh giá rất cao về chất lượng, có kết cấu plate lớn hơn GZ34 và dáng bóng hình trái lê, có thể thay thế GZ34.

Nhận xét

Nhận xét mới Search

Viết nhận xét
Tên của bạn:
Email:	Không cần thông báoThông báo
Tiêu đề:
UBBCode:	-Màu chữ-aquablackbluefuchsiagraygreenlimemaroonnavyolivepurpleredsilvertealwhiteyellow -Cỡ chữ-Rất nhỏNhỏTrung bìnhLớnRất lớn
Hãy nhập mã xác nhận

Powered by !JoomlaComment 4.0 beta2